Գյուղ ու դպրոց

[Alphaone]

Աշակերտս դուռը ծեծեց։ Իր սիրելի ուսուցիչներից չեմ, քանի որ միայն անգլերեն եմ տալիս էս դասարանին, ինքն էլ թեև փայլուն ուղեղ ունի, բայց լեզուներ ատելով ատում ա, դասին միայն խաղերով է հնարավոր մի բան սովորեցնել իրեն ու միայն էդ խաղեր/մրցույթներն ա, որ ամբողջ դասից ինքը սիրում ա։ Հիմա պսպղացող աչուկներով եկել, կոնֆետ ա մեկնել, թե․
- Էս ձեզ, ընկեր Ալֆա։
ֆեյսբուքից կեղծանունը պեղել, էդպես ա դիմում դասից դուրս ։)
Զարմացա, բայց լավ էր, շարունակեց։
- Ձեր վայֆայի կոդը կասե՞ք։
Տվեցի, ոչինչ, թող ինտերնետս էլ քիչըմ մեռած լինի, փոխարենն աչքի առաջ կլինեն էրեխեքը, ամեն անգամ մի բան անգլերեն կհարցնեմ, իրենք էլ չեն զգա, ոնց սկսեցին անգլերեն բլբլացնել։

[Alphaone]

Աղջիկներից մեկը դժվարանում էր տառերի անունները հիշել։ Երբ տառը թելադրում էի, գրում էր։ Երբ ցույց էի տալիս ու խնդրում, որ անունն ասի, մոռանում էր։ Տղաները, հակառակը՝ տառն արագ իդենտիֆիկացնում էին, բայց գրել չէին կարողանում։ Ելքը գտա։
Էսօր դասն աշակերտուհիս ա վարել։ Ինձ ու դասարանցիներին թելադրություն էր տալիս։ Գրում էինք։ Նայում էի՝ ոնց է համբերատար սպասում՝ բոլորը գրեն, նոր անցնում առաջ, ոնց է մոտենում, դժվարացողներին լրիվ իմ մեթոդներով ու ժեստորով ուղղություն ցույց տալիս, երևի ինձնից էլ լավ, ու ինձուինձ մտածում, որ եթե դպրոցում ինքը լիներ իմ անգլերենի ուսուցչուհին, իմ ամենասիրած առարկան անգլերենը կլիներ։ Վերջում պարզեցին, որ գույներն ենք գրում, գույները սովորեցին, վաղը նորից նույն թելադրությունն ենք գրելու, այս անգամ որ գույնը թելադրեմ, պիտի այդ գույնի մատիտով գրեն։ Գունավոր դասս եմ կանխավայելում, մի խոսքով։

[Alphaone]

Երկար գրառում էի գրել էն մասին, թե ինչքան դաժան վիճակում է բազմազավակ ընտանիքն ու ինչքան պուպուշ եմ ես, որ էսօր էրեխեքին սենդվիչներ տարա։ Բայց ես բնավ պուպուշ չեմ, ես պետք ա տաք ապուր եփեի, տանեի, քանի որ ծնողները հիմա տանը չեն ու էդ բոլոր երեխաներին հոգ տանող մեծ քույրն էսօր հիվանդ էր, իրոք տաք ապուրի կարիք ուներ։ Ինքս մնալ, խնամելու փոխարեն 10-15 րոպե նստեցի,մի քիչ երկրորդ դասարանի կարդալ չիմացող աչոնի հետ տառերի վրայով անցա ու փախա՝ ինքս ինձ ատելով, որ էնքան էլ լավը չեմ, որ կարողանամ էս էրեխեքին դաս սովորեցնելու ժամանակ գտնել, պատշաճ հոգ տանել ու պետք լինի՝ լվացքն էլ անել, որ էս հիվանդ երեխան բաղնիքում բոբիկ ման չգա։
Երևի պետք էր իրենց տեսնել, որ գիտակցեի, թե ինչ հրաշալի ծնողներ ես ունեմ։

[Alphaone]

Սնդիկ
Երկու օր առաջ գիշերը 11-ին զանգեցի դպրոցի տնօրենի կնոջը, խնդրեցի իրենց տանը գիշերել։ Ջերմաչափը չգիտեմ ինչքան էր կոտրված մնացել, ես էի գիշերը քնած ժամանակ գցել, թե մկներն էին գլորել անցնելուց, բայց անկողնուս տակ քշերվա հազարին կոտրված ջերմաչափ գտնելուց հետո, երբ ցրտից դողալով սնդիկի գնդիկները չէի կարողանում որ մի կերպ հավաքել, թափում էի, արագ փոխվեցի, գնացի տնօրենի տուն։ Պատուհանը բաց էի թողել, որ տունը ցուրտ լիներ, սնդիկը չգոլորշիանար։ Հաջորդ օրը գյուղի տղաներից մեկը դիմակով եկավ, որ հավաքի։ Բժշկական ձեռնոցներ տվեցի, իբր օգնում էի, իրականում միայն լուսավորում՝ ինքս դիմակ չունեի։ Զանգեցի 911, կարգին բան չասացին, ոնց խորհուրդ էին տվել, արեցի՝ կալիումի պերմանգանատով, հայերեն՝ մարգանցովկա, մշակեցի հատակը, լցրեցի ճեղքերի մեջ, որտեղ լիքը սնդիկ պետք է որ լցված լիներ։ Հագուստս հանել, կախել էի բակում, մի օր օդափոխելը հրաշալի գիտեի, որ բան չի փոխի, բայց դե չեղածից լավ էր։ Տնօրենի տանը գիշերը չէի կարողացել քնել, քնապարկը բակում էի դրել, ուղղակի նստեցի՝ շունչ քաշելու, էդպես խոտերի մեջ քնել էի։ Աշակերտներս եկան, արթնացրեցին։ Լիքը գործ կար, բայց տուն գնալ դեռ վախենում էի՝ օդափոխվում էր։ Նստել աշակերտների հետ մանկական խաղահրապարակ սարքելու ծրագիր էի գրում։ Գաղափարն իրենցն էր։ Սովորեցրեցի միջոցների հայթայթման թիթիզ ձևերից՝ մի կողմում գրում էին ինչ է հարկավոր, հետո էդ սարքելու համար ինչ ունեն, ինչ չէ։ Ինչ չունեին դիմացը գրում էին՝ որտեղից կարող են հայթայթել։ Ինչը պակասի, վերջում կգնեմ, բայց իրենց չեմ ասում, որ հույսներն իրենք իրենց վրա դնեն։ Դրեցին, էսօր ոգևորված էին էդ գաղափարով, տղաներից մեկը հորը համոզեց դպրոցի մոտ ցայտաղբյուր սարքել, մյուսներն ընկած աթոռների համար տախտակ ու մեխ էին խնդրում գյուղացիներից։ Տնօրենի կինն առաջարկեց աթոռների փոխարեն կոճղեր դնել՝ լրիվ հեքիաթ կլինի՝ փայտից, ինքնաշեն խաղահրապարակն ինձ առաջ մղող մոտիվացիաներից դարձավ։ Խուճապն անցավ մի փոքր։
Շարունակում եմ էս տանն ապրել։ Սրտխառնոց ու ստամոքսի խնդիրներ մրսածությունից էլ ունեմ, չգիտեմ սնդիկային թունավորումը կկարողանամ ժամանակին տարորոշել, թե՝ չէ։ Ինչքան ինձ համոզում եմ, որ վտանգն անցել է, խուճապի ստվերը դեռ կա։ Փաստորեն տզերից հետո իմ երկրորդ մեծ ֆոբիան դանդաղ սպանող թույներն են։

[Alphaone]

Երազանքներ
Զգացի, որ ինձնից ուսուցիչ դուրս չի գա, սկսեցի դասերից դուրս աշակերտների հետ համայքային ծրագրեր բզբզալ։ Ես թույն մենթոր եմ, խանդավառվել են, գարնանն արդեն իրենց ձեռքով կամ մեծերին խնդրելով ինչը չստացվեց խաղահրապարակ են սարքելու։ Աղջիկներից մեկն անունը դրեց էկո խաղահրապարակ՝ նստարանների փոխարեն կոճղեր ենք դնելու, ամեն ինչ փայտից սարքենք։ ԷՆպես զուգադիպեց, որ 8երի հասարակագիտությունից էլ հենց համայնքային ծրագիրն էր գործնական աշխատանքը։ Դասագրքում տրված էր համայքի խնդիրները վեր հանել, հետաքրքիր չէր։ Իմպրովիզ արեցի, ասացի՝ համայքում եղած ռեսուրսներն աշակերտը թվարկի, ձեռքի հետ էլ բացատրեցի ռեսուրսն ինչ ա, թե չէ աշխարհագրությանն անգիր բնական ռեսուրսներ թր թվարկել, բայց չէր հասկացել՝ ինչ ա ասում, չէր էլ ֆայմել, որ կարելի ա ուսուցիչն հարցնել՝ ուսուցիչը լավն է, սիրով կպատասխաներ։ Ինչ-որ է, թվարկում էր՝ ջուր, օդ...
Հետո քննարկում էինք, թե էս ռեսուրսներից ինչ նոր բան կարանք ստանաք, որ հիմա համայնքում չկա, բայց կուզեր, որ լինի։
Գյուղի հրապարակ էր ուզում, ասաց, որ ջուրն էլ ունենք, կարող ենք ցայտաղբյուր ստանալ։
- Էլ ի՞նչ կարող ենք ստանալ մյուս ռեսուրսներից, - հարցնում եմ։
Քթի տակ թվարկում է՝
- Ջրից՝ շատրվան, ցայտաղբյուր, օդից՝ օդանավ․․․
Էնքան բան կա, որ իրենք ուզում են ունենալ, որ թաթախվեն, մի քանի շաբաթում կսարքեն։ ՈՒ հեչ պարտադիր չէր, որ օդից ինձ ստանային, որ էդ անեին։ Մեր գյուղերում սեփական անզորության առասպել կա, էս միֆը որ ցրենք, ամեն ինչ կունենան էրեխեքը։

[Alphaone]

Մուրացանի «Առաքյալն» եմ վերընթերցում, դպրոցում էի կարդացել, ոնց որ լրիվ ուրիշ գիրք կարդամ։

[Alphaone]

live translation
Երկու եղբայր աստիճանների վրա են, եկել ենք՝ քրոջը տուն տանեն, պարապում էինք։
Դրսից դիալոգ։
- Դու ո՞ւմ ես պետք, հեսա էս աստիճանների վրայից քցելու եմ։
Ես՝ ներսից․
- Ինձ ա պետք, վաղը թեմատիկ պիտի գրի։
Աշակերտս՝
- Լավ ա ես իմ կամքով քցվեմ։

[Alphaone]

Երկու օրից պայմանագրի լուծարման թղթերն եմ ստորագրելու։ ՈՒ սրանով գյուղին հրաժեշտ չեմ տա, հիմա ինձ պատեպատ եմ տալիս՝ ամռանն աշակերտներիս էստեղ բերելու ճամբարի ծրագիր որ գրեմ, որ հենց գյուղում ծրագրեր անելու գումար հայթայթեմ, ջրագծի հարց լուծեմ ու էլի լիքը խնդիրներ, որ երևի կկարողանամ լուծել, եթե ավելի շատ ջանքեր թափեմ ու ավելի շատ ուժերիս հավատամ։ Բայց քանի դեռ ես էստեղ իմ ողբն էի դրել, թե աշխարհը փուլ է գալիս, մեր ուսուցիչներից մեկի հետ էի խոսում, ով Արցախում վթարի էր ենթարկվել, ում տանիքը քամին տարել է, մի բարակ ծածկոցով ձյան տակ ապրում է, ով լիքը մարտահրավերներ ունի թե իր համայքնում, թե դպրոցում, արդեն նաև պարբերաբար ինսուլին ընդունելու անհրաժեշտություն, բայց դեռ շարունակում է մնալ ու պայքարել։ Ու իմ կյանքի բոլոր գրական ու իրական հերոսների մեջ ինքը հիմա առանձնանում է։ Ինքը հիմա էն փարոսն է, էն մարդու իդեալը, որին միշտ ուզել եմ հավատալ ու չեմ կարողացել։ Էս տարի իմ գաղտնի սանտան էր, նվերը դեռ չեմ վերցրել, երբ էդ մասին ասացի, կատակեց, թե քանի չեմ վերցրել, ինքն է իմ նվերը։
- Խնդրում եմ, մեր հաջորդ խոսելուց էլ էսքան ուրախ եղիր, - ասաց ու ես քաջություն չունեցա խոստովանել, որ ուրախությունը խաղ էր, որ իրեն քաջալերեմ։
Ու էնքան տարօրինակ էր, որ էն մարդն, ում ես «ջրիկ տղուկ» էի ասում մեր ծանոթության սկզբում ու աշխատում խուսափել, որ «զահլա չտանի», մեր համարյա հարյուր հոգանոց թիմում դարձավ իմ ամենահարազատ մարդը, մուսան ու էն իդեալը, որին ինքս չհասա, բայց որին չդադարեցի հավատալ։ Իր շնորհիվ հավատում եմ, որ դժվարությունները չեն կոտրում, կոփում են, որ հաջորդ տարի ես իմ մեջ ուժ կգտնեմ էլի անցնելու ծրագրին․․․

[Alphaone]

Դասի ժամանակ էրեխեքը հետքրքրագույն հարցադրումներ էին անում, էնքան մեծ էր գայթակղությունը դասից շեղվել, քննարկումներ անել, բայց ինչքան էլ հոգնում էի, քննարկումները թողում էի դասամիջոցին հետո կաշվից դուրս գալով՝ հաջորդ դասին պատրաստվում, դրա համար ադմինիստրատիվ լիքը աղբ էի թողնում իմ հետևից՝ կիսատ լրացված մատյաններ, դասի պլանների գզգզված վիճակ, թասքերն էի կատաստրոֆիկ ուշացնում, գնում էի տուն, մի բան էն ա որ ծամում ու էլի անցնում հաջորդ օրվա դասին պատրաստվելուն։ ՈՒնեի աշակերտներ, որ արդեն միջին դպրոցական տարիքում էին, պատմություն էին անցնում, բայց հազիվ էին տառերը կապում իրար։ Պահ կար, հանձնվում էի, հետո ինձ հավաքում, քարտեզներ նկարում, որոնց վրա իրենք հետո կարող էին նոր բաներ նկարել, ավելացնել, հետաքրքիր համեմատություններ ու զուգահեռներ մտածում։ Ես լավ ուսուցիչ չէի, էն ուսուցիչը չէի, որ կուզեի ինքս ունենալ, բայց ամեն ինչ անում էի, որ լավ ուսուցիչ լինեմ, երբեմն իդեալական դասեր էի ունենում ու ինձ հերոս զգում դրանից հետո։ Բայց ակամ զուգահեռներ էի տանում իմ ունեցած ուսուցիչների հետ։ Մենք բան չենք սովորի, եթե չհասկանանք՝ ինչու։ Ես էդպես էլ չհասկացա՝ կարողացա էդ ինչուներն էրեխեքին հասցնել, թե՝ չէ։ Բայց օր չկա, որ էրեխեքիս մասին չմտածեմ, երբեմն նկարներն եմ նայում ու արցունքներով լացում, որ ամեն ինչ կիսատ թողեցի, որ խելքից դուրս բան ունեի էրեխեքին տալու, չտվեցի։ Ու էս իմ կյանքի ամենադաժան մարտահրավերն էր, անգամ հայմորիտի սրված վիճակում, դասից հետո վազել հետ տալով ու ջերմությունից դողալով ես դպրոց էի գնում, ոչ թե քանի որ պարտավոր էի, այլ՝ քանի որ սիրում էի էրեխեքին, կարոտում ու ամեն վայրկյանն իրենց հետ ինձ համար ապրելու մոտիվացիա էր։ Հետո ամեն օր ուզում էի գնալ գյուղ՝ էրեխեքիս մոտ, բայց դեռ կոկորդս էի բուժում, որ նորից ամիսով հիվանդ չպառկեմ, հիվանդանոց ընկնեմ։ Երբ սկսեց տաքանալ, ոգևորված պլանավորում էի գնալս, մտածում ինչ տանեմ, ինչ հետաքրքիր անակնկալ մտածեմ պստոների համար ու վոալյա՝ կարանտին։ Դեկտեմբերից գյուղում չեմ եղել ու կոկորդը սեղմող լացի նման զգացողություն կա, որ էլ չեմ էլ լինելու։ ՈՒ ամբողջ ընթացքում ինձ մեղադրում էի, որ թողեցի, եկա, որ ինքս ինձ խնայեցի՝ պատճառաբանելով, թե հայրիկն իմ կարիքն ունի։ Ինչ կարանտին է հայտարարված, աշխատողները չեն գալիս, ամբողջ հոգսն ինձ վրա է։ Հայրիկի համար հաց եմ սարքում, տարածքը մաքրում, կարգի բերում։ Մի քանի օր առաջ հայրիկը վատ էր, եթե Հերիկում մնացած լինեի, անգամ ջուր տվող չէր ունենա։ ՈՒ սարսափում եմ էն մտքից, որ կարող էի գյուղն ընտրած լինել ու քամվում էրեխեքի կարոտից էնպես, ասես, սեփական երեխաներիս եմ թողել, եկել։ Ու թեև գիտեմ, որ կյանքում ցանկացած ընտրություն նաև զոհեր է պահանջում, բայց չեմ կարողանում համակերպվել ու սկսել եմ բոլորին մեղադրել․ ամենաշատն՝ ինձ։

[Alphaone]

Էլ գյուղում չեմ լինի, լինեմ էլ, էլ իմ գյուղը չի լինի, օտար աշխարհ, օտար իրականություն․․․ Ծրագրից դուրս չէի եկել, տարեկետում էի վերցրել, խնդրել եմ ինձ մի ուրիշ համայնք ուղարկեն՝ աշխատելու։ Դեռ արձագանք չկա։