Նենց հետաքրքիր ա, ինձ թվում ա՝ փոքր տարիքում մշակութային շոկն ավելի թեթև ա անցնում, հետադարձ մշակութայինը՝ շատ ավելի ծանր: Համ էս վերևի օրինակներն են դրա մասին խոսում, համ էլ սեփական փորձից գիտեմ:
Մի քիչ էլ ես կյանքս պատմեմ
Ուրեմն երբ տեղափոխվեցինք Պրահա, ես մշակութային շոկ կամ դրան հիշեցնող որևէ երևույթ բացարձակապես չեմ հիշում, չնայած բոլոր պայմանները կային. մութ ու ցուրտ, աղքատ Հայաստանից ընկել էի Եվրոպա ու հայերենից ու ջարդած ռուսերենից բացի ոչ մի լեզու չգիտեի: Կրթությունս անգլերեն էր, բայց բան չէի հասկանում, բացի մաթեմից: Սկի անգլերեն տառերը չգիտեի, իսկ ինձ սովորեցնող չկար, դեռ մի բան էլ պահանջվում էր անգլերեն տեքստեր գրել: Մի խոսքով, կատաստրոֆիկ վիճակ: Բայց արի ու տես, որ ոչ մի տեսակի մշակութային շոկ չապրեցի: Բայց այ երկու տարի անց, երբ վերադարձանք Հայաստան, մի անտանելի հետադարձ մշակութային շոկ սկսվեց ու դա շարունակվեց մոտ ութ-ինը տարի (համեմատաբար թեթևացավ համալսարանում, իսկ ակումբի հայտնվելուն պես լրիվ վերացավ): Ասենք ահավոր բան էր էլի, երբ տասնյոթ տարեկան եքա էշ ես, բայց մի այլ կարգի նոստալգիայով ես հիշում Չեխիայի կյանքդ, էնտեղի ընկերներիդ անընդհատ սրտաճմլիկ նամակներ գրում, որոնց իրանք տենց էլ չեն պատասխանում:
Հետո, երբ մեկնեցի մաստերս անելու, էդքան վստահ, որ մշակութային շոկ չեմ ունենալու, մոտ կես տարի հետո հայտնվեցի տարօրինակ իրավիճակում: Ահագին ժամանակ Բեռլինի վրա էի շառ անում: Երևի Բեռլինի նման ախմախ քաղաքը նաև նպաստեց, որ ավելի ծանր տանեմ: Բայց հիշում եմ՝ դաս համարյա չէի կարողանում անել, ատում էի ծրագիրս, անգամ ուզում էի կիսատ թողնել: Դեպրեսված էի մի այլ կարգի: Դրսում արև, իսկ ես հավես չէի անում տնից դուրս գալ: Զանազան մարդկանց հետ շփվել-ծանոթանալ էի փորձում, բայց չէր ստացվում: Համակուրսեցիներիս հավեսը չունեի: Ու հետաքրքիրն էն ա, որ համակուրսեցիներս էլ էին նմանատիպ բաների միջով անցնում, բայց ամեն մեկն իր ձևով: Օրինակ, նորզելանդացի կուրսեցիս, որի հետ հետագայում շատ ուժեղ մտերմացա, էդ ժամանակներում չարացած էր գերմանական համակարգի վրա, դասախոսների հետ հիստերիկացած կռիվներ էր անում, բողոքներ գրում, ուզում ծրագիրը կիսատ թողնել: Մի այլ համակուրսեցի փակվել էր սենյակում ու սերիալ էր նայում օրուգիշեր, ոչ մեկի հետ չէր շփվում: Մյուսն էլ կլուբերից դուրս չէր գալիս, առավոտներն էլ դեպրեսիաների մեջ էր ընկնում: Ու հետաքրքիրն էն ա, որ բուն արևմտաեվրոպացի համակուրսեցիներիս մոտ ոչ մի էս տեսակի բան չէր նկատվում, իրանց դզում էր Բեռլինը: Ու մեկ էլ էն ա հետաքրքիր, որ մենք վեց ամիսը մեկ երկիր էինք փոխում, ու էն մշակութային շոկը, որ պիտի վրա հասներ Հոլանդիայում, ամբողջ ծանրությամբ Գերմանիայի ուսերին ընկավ: Կարծեմ հենց էս շոկերի ժամանակ էլ հաստատ որոշեցի ավարտելուց հետո Հայաստան վերադառնալ. ընթացքում գալիս էի, ինձ ահավոր դզում էր Հայաստանը:
Կուրսեցիներիցս մենակ մի հոգու մոտ էդ ամենը մի քիչ հետաձգվեց, հասավ Ֆինլանդիա: Նույնիսկ դեպրեսիայի դեմ դեղեր էր ստանում: Իսկ ես արդեն լրիվ դզված էի էնտեղ, դե եվրոպացիքն էլ պինդ ու կայուն, ոչ մի շոկ:
Բայց շատ ավելի սարսափելի էր հետադարձ մշակութային շոկը, որ ունեցա, երբ վերադարձա Հայաստան: Էն որ զգում ես՝ հին ընկերներդ չկան կամ եթե կան, չի ստացվում իրանց հետ շփվելը: Տեղդ չես գտնում, պատեպատ ես խփվում, փաբերից դուրս չես գալիս: Էն որ զգում ես՝ չնայած քո երկիրն ա, բայց նորից պիտի զրոյից սկսես շրջապատ ստեղծել: Ու քեզ թվում ա՝ հեսա-հեսա դա կանցնի, բայց ինչքան ժամանակը գնում ա, էնքան ավելի ա խորանում: Իմ լավ ընկերներից մեկը, որ դրսում սովորել, հետ ա էկել, ասում էր՝ հանգիստ, մի տարի սենց ես լինելու: Բայց դե ես էդքան ձգողը չէի, առաջին հնարավորության դեպքում վեշերս հավաքեցի, ռադ էղա
Ու մեկ էլ հիմա Դանիան ա: Ես հա ինձ զգոն եմ պահում, թե՝ շատ մի ուրախացի, դեռ մեղրամսային փուլում ես: Հեսա եղանակները վատանան, ժամանակն էլ անցնի, դեպրեսիաները կսկսվեն: Բայց դե համ էլ աշխատում եմ հնարավորինս շուտ առօրյա ու շրջապատ ձևավորել, որ երբ գան «վատ ժամանակները», փախնելու տեղ ունենամ:
Հա, Ռուֆը ճիշտ ա ասում, երբ աշխատելու ես գնում, լրիվ ուրիշ ա ուսանողականից: Չնայած ուսանողականն էլի պրոբլեմատիկ ա, եթե մոնոէթնիկ կուրս ես ընկնում: Օրինակ, մի հայ աղջկա գիտեմ, Գերմանիայում էլի մեր համալսարանում էր սովորում, բայց իրա սաղ համակուրսեցիները գերմանացի էին: Ու ինքը էս ամենին գումարած համակուրսեցիների աջակցություն էլ չուներ, ինչը շատ ավելի ահավոր ա դարձնում ամեն ինչ:
Հիմա որ ինձ նայում եմ, ես էլ եմ մոնոէթնիկ միջավայր ընկել, բայց իմ կոլեգաները շատ ուժեղ աջակցում են ինձ: Ես կարայի դեպրեսիայից սատկեի, եթե իրանք չլինեին: Ու խոխմն էն ա, որ ես եմ իրանցից դիստանցիա պահում, ոչ թե իրանք ինձնից: Բայց դե դա ժամանակի հարց ա, ես գիտեմ, որ ինձ ժամանակ ա պետք մերվելու համար:
Մեջբերել
Էջանիշներ