Ist Amerika wunderbar? (Ամերիկան հիասքա՞նչ է...)

[Ruby Rue]

Քանի որ իմ այլմոլորակայինը մի քիչ ավելի ղզիկ բնույթի գրառումների համար եմ օգտագործում, որոշեցի ամերիկյան արկածների, հետաքրքրությունների ու բողոքների hամար նոր օրագիր բացել: Անվանումն էլ Rammstein-ի Amerika երգից է. երգ, որը ինձ մոտիվացրել է այս մրցույթի էսսեները գրելիս, հետս հարցազրույցի է եկել ու ինձ TOEFL-ի ճանապարհել:
Ու եթե չլիներ այստեղի ահավոր ուտելիքն ու Վաշինգտոնի խեղդող ու խոնավ կլիման, վերնագիրը կլիներ ''Amerika ist wunderbar!''` <Ամերիկան հիասքանչ է>, ինչպես իմ շատ սիրելի երգում է ասվում.



Բայց իմ Ամերիկան շատ հեռու է հիասքանչ լինելուց...

Իսկ հիասքանչությունը խախտող հանգամանքներից մեկն այն է, որ էս քանի օրվա ընթացքում ընդամենը մի քանի ամերիկացու հետ ենք շփվել` այն էլ ծրագրի տնօրենի ու կորդինատորների: Ընդհանուր առմամբ, հյուրանոցը միջազգային կոնֆերանսների ու մշակութային միջոցառումների համար է նախատեսված ու ավելի հաճախ ազգային տարազով պակիստանցի կտեսնես, քան տիպիկ ամերիկացիների: Մեկ էլ քանի որ ծրագիրը նախկին ԱՊՀ երկրների համար է, բոլոր մասնակիցները ռուսերեն են խոսում: Արդյունքում ինչ-որ անգլոռուսերեն մուտանտ լեզվով ենք խոսում:

Իսկ ԱՄՆ-ի հրաշքներից մեկը ժպտացող մարդիկ են: Մեր մուննաթ մարդկանց հետ համեմատած էնքան հավես է, որ ժպիտիդ ժպիտով են պատասխանում կամ առավոտյան ժպտալով անծանոթի բարևում: Թող մարդիկ ասեն, թե ժպիտները կեղծ են, բայց իրականում լիքը դրական էներգիա ես ստանում:
Մարդիկ էլ պարզ ու անմիջական են, չկան մեր երկրում տարածված դասախոս-ուսանող, տնօրեն-աշխատող ծանր ու ֆորմալ հարաբերությունները: Մարդիկ հավասար են ու իրենց ամեն քայլ դրա ապացույցն է:
Դեռ ուրիշ «ամերիկյան հրաշքներ»-ի չեմ հանդիպել. հուսով եմ վաղվա Վաշինգտոն այցը կկոմպենսացնի ուտելիքի պակասը...

Հ.Գ. Էսօր բելառուսների ու ուկրաինացիների հետ անհամ սալաթ ուտելիս մեր հարազատ բորշչին էինք հիշել: Նենց տաք ճաշիկ եմ ուզում:

[Ruby Rue]

Էս ծրագրի ամենապստոն եմ: Երբ ասացի, որ 17 տարեկան եմ, բոլորը համատարած wow-ներով դիմավորեցին: Իսկ երբ ավելացրի, որ ֆիզիկա եմ սովորելու, wow-ների կրկնակի դոզա ստացա: Այստեղ մոտ 60 հոգի կա, նախկին խորհրդային երկրերից ու բոլորի մեջ ես միակն եմ, որ անչափահաս է ու գիտնական է դառնալու. հիմնականում իրավագետներ, դիվանագետներ ու լեզվաբաններ են:
Պարզվում է` ծրագիրը նախատեսված է տասնութ տարեկանից բարձր մարդկանց համար; Իսկ ես բանից անտեղյակ մասնակցել եմ ու անցել. մանրուք է, բայց չափազանց հաճելի:

Բայց դե չնայած իմ չափազանց ակտիվ ու շատախոս բնավորությանը, ես թրեյնինգներին մի տեսակ պասիվ եմ, «էշից ընկած»:
Ու ծիծաղելի է, որ պատճառը միայն նորմալ չսնվելն է: Ես որ համով բաների պակաս եմ ունենում, իմ օգտակար/վնասակար գործողության գործակիցն ու տրամադրություն միանգամից ընկնում է:
Էսօր նամակ էինք գրում մեզ, որն ուղարկելու են ծրագիրն ավարտելուց հետո: Գրեցի բոլոր նպատակներս ու երազանքներս ԱՄՆ-ի հետ կապված ու հասկացա, որ եթե շարունակեմ ոչ մի բան չուտելը, քննություններ չեմ կարողանա հանձնել: Դրա համար էլ էսօր ինձ ներշնչեցի, որ ամեն ինչ հիասքանչ համ ունի ու կերա վերցրածս ողջ ուտելիքը:

Չէ, խնձորն էնքան էլ թթու չի, սալաթը շատ համով ա ավոկադոյի սոուսով, իսկ քաղցր հացն էլ կարելի է յոգուրտի հետ ուտել:

[Ruby Rue]

Ինչքան քիչ ժամանակ կա գրելու, այնքան շատ բան կա պատմելու: Չգիտեմ էլ՝ որտեղից սկսեմ, որտեղ ավարտեմ...
Եռօրյա վերապատրաստման դասերի վերջին օրը մեզ Վաշինգտոն տարան՝ ավտոբուսային ուղևորության: Սիրահարվեցի Վաշինգտոնին, բայց շփվել չհասցրինք, որովհետև մոտ 3 ժամ ժամանակ ունեինք: Սպիտակ տան մոտ էլ լուսանկարվեցինք, որ հետո թիթիզանանք:
Նույն օրվա գիշերը, տարբեր ժամերի պիտի ամենքս մեր համալսարանը մեկնեինք: Ընդամենը 2 ժամ կարողացա քնել, չնայած սարսափելի հոգնած էի, որովհետև վերջին օրերին ընդամենը 4 ժամ էի քնում:
Քնած-քնած ճամպրուկս իջեցնելիս հասցրի անիվները կոտրել և ստիպված էի քարշ տալ 25 կգ բեռը: Որպես հավելում էդ խառը իրավիճակին, մոռացա նախաճաշով արկղիկս վերցնել, բայց բողոքական շատակերի համբավս էնքան մեծ էր, որ բոլորն իրենց նախաճաշն էին ինձ առաջարկում: մեկը խնձոր տվեց, մյուսը՝ թխվածք, երրորդն էլ՝ թեյ ու ինչ-որ ռուսական երգեր երգելով հասանք Ռոնալդ Ռեյգանի անվան օդանավակայան: Ասում եմ՝ երբեք չես կարողանա հասկանալ գլորման ու շփման ուժերի տարբերությունը, մինչև չկոտրես ճամպրուկիդ անիվներն ու այն քարշ չտաս օդակայանով մեկ:
Վերջապես ազատվելով հսկա ճամպրուկից, ստւգման անցակետ մտա ու չգիտես թե ոնց հասցրի գոտիս այնտեղ կորցնել: Բոլոր պրոբլեմներին ավելացավ նաև շալվարս վրաս պահելու գերխնդիրը:
Վաշինգտոնից Շառլոտ ադրբեջանցի աղջկա հետ էինք թռչում: Էնքան հոգնած էի, որ չեմ էլ հիշում թռիչքը երբ սկսվեց ու ոնց պրծավ, որովհետև քնել էի սարսափելի հոգնածությունից:
Շառլոտից Բիրմինգհեմ մենակ էի թռչում: Էստեղ արդեն սկսվեց անհանգստությունս ու սկսեցի թրեյնինգների նյութերը կարդալ, որ ամեն ինչ ճիշտ անեմ ու չխառնեմ: Կողքիս կինը սկսեց հարցեր տալ ու ահագին զարմացավ, որ Հայաստանից մենակ Բիրմինգհեմ սովորելու եմ եկել: Շատերի պես այն համոզմանն էր, որ Հայաստանը մուսուլմանական երկիր է ու պետական լեզուն ռուսերենն է: Զայրացնող է, չէ՞: Բայց դե մարդիկ հետաքրքրասեր են ու Հայաստանի մասին պատմածներս լայն բացած աչքերով ու վաուներով են լսում:

Ահագին վախենում էի, որ դիմավորողս կուշանա, բայց միանգամից նկատեցի քոլեջի նշանը ձեռքին ժպտացող կնոջը: Հյուրընկալող խորհրդատուս՝ պրոֆեսսոր Ռոսս Դերիքն ինձ էնպես ողջունեց, ասես հազար տարվա ծանոթներ լինեինք: Հետո օգնեց տեղափոխել ճամպրուկս, որի բռնակը կոտրվել էր Վաշինգտոն գալիս: Բիրմինգհեմից Գադսդեն ճանապարհին ահագին խոսեցինք ու հասցրեցինք լիքը ընդհանուր հետաքրքրություններ գտնել. ռոք ու մետալ էին սիրում, ֆանտաստիկա կարդում ու ատում ֆաստ ֆուդը: Մի պահ պատկերացրի, հայ դասախոսներից մեկին իր մեքենայով ուսանողին տանելիս ու հետը մետալից խոսելիս, ծիծաղս եկավ: Ուսանող-դասախոս հարաբերություններն էստեղ շատ ուրիշ են ու շատ ավելի լավը:
Հետո ինձ ռեստորան տարավ, որտեղ Հարավի ազգային, «գյուղական» կերակուրներն էին մատուցում: Լիքը ինձ անծանոթ բանջարեղեն պատվիրեց, տապակած կակաչ, մեղրով եփված խնձոր ու եգիպտացորենի հաց:

Հայաստանից գնալուց հետո առաջին անգամ նորմալ ու համով բան կերա: Սիրեցի Ալաբաման. բնություն հրաշալի է, մարդիկ բարի ու իրար օգնող, ուտելիքն էլ՝ համով:
Ուրիշ ի՞նչ է պետք երջանիկ լինելու համար: Ի՞նչ անենք, որ մոտակայքում մեգապոլիս չկա, իսկ կլիման սարսափելի խոնավ է: Կարևորը հոգեպես սենց թեթև ու երջանիկ եմ զգում, դեռ էնքան բան կա բացահայտելու, էնքան բան սովորելու ու սովորեցնելու...

Վաղն էլ մի քանի քննություն պիտի հանձնեմ... Հեշտ չի լինելու, պիտի 100տոկոսանոց հանձնեմ, որ կարողանամ իմ ուզած առարկաները սովորել: Բա ո՞ր չկարողանամ...
Էստեղ գրելու լիքը բան էլ կա, բայց հիմա քոլլեջից պետք է գնամ, իսկ տանն ինտերնետ չկա:

[Ruby Rue]

Երբ պրոֆեսսոր Պաուլայի հետ եկանք քոլեջ, իմ մյուս խորհրդատուն՝ Ֆեյթ Դոբբսը, սպասում էր էնտեղ: Ֆեյթի հետ շատ էի ինտերնետով խոսել, համարյա ամեն օր նամակախեղդ էի անում, բայց ինքը արագորեն ու բովանդակալից պատասխանում էր: Իսկական Ֆեյթն իմ պատկերացրածից ավելի երիտասարդ, աշխույժ ու լավն էր:
Քոլեջով մի փոքր էքսկուրսիա արեց, հետո ինձ տուն տարավ: Մի գիշեր պիտի իր սկեսրոջ տանը մնայի, որովհետև իմ տանտիրուհու տանիքը կաթում էր, իսկ իրենց տանը վերանորոգում էր:

Պարոն Դոբբսը 80 անց տղամարդ էր, բայց տարիքից նույնիսկ 60 էլ չէիր տա: Քաղաքից դուրս մի մեծ սպիտակ տանն էր ապրում: Իր կինը, ում հետ 65 տարի ապրել է, մահացել էր մի քանի ամիս առաջ, ու հիմա վաճառում էր առանձնատունը: Դոբբսի տանն ինձ առաջինը Ռոքսին ողջունեց. պստո շունիկը, ով ինձ էնքան էր սիրել, որ ամբողջ օրը հետևիցս էր վազում, իսկ հետո՝ դժվար անունով կատուն: Ֆեյթն ինձ առաջարկեց ընտրել երեք ազատ սենյակներից մեկն ու իրերս թողելուց հետո գնացինք նոր ճամպրուկ առնելու:
Ճամպրուկ առնելուց հետո ինձ տարավ քաղաքի մեծ սուպերմարկետանման տեղ՝ walmart, իսկ հետո՝ կոշիկների ու շորերի խանութներ: Ինձ համար իրոք տարօրինակ էր, որ ակադեմիական խորհրդատուն կարող է նաև խորհուրդ տալ, թե ինչ կեդեր գնալ:
Երբ վերադարձանք, պարոն Դոբբսն արդեն եկել էր զբոսանքից: Եկել էին նաև Ֆեյթի ամուսինն ու դուստրը՝ ինձ հետ ծանոթանալու: Էստեղ՝ Հարավում, Լոս Անջելեսի ու Նյու Յորքի պես չէ ու Հայաստանից հյուր ունենալը էկզոտիկ երևույթի:
Ֆեյթն ու իր ամուսինը Լիբանանում էին եղել ու ծանոթ էին էնտեղի հայ համայնքի հետ, բայց էլի կարծում էին, որ մենք մուսուլմանական երկիր ենք:
Լինելով հերետիկոսի մեկը, միշտ հպարտությամբ եմ նշում, որ Հայաստանն առաջին քրիստոնյա երկիրն է: Դոբբսերն ահագին ուրախացան էդ փաստից, որովհետև դասական հարավցու նման, չափազանց հավատացյալ են:
Ահագին պատմեցի Հայաստանի մասին, քարտեզի վրա ցույց տվեցի ու չիրով կոնֆետներ հյուրասիրեցի: Մոտ մեկ ժամ անց էլ հայտնաբերեցի, որ ավագ Դոբբսը մի հատ մեծ հանրագիտարանում Հայաստանի մասին է կարդում: Շատ ուրախացա, երբ ասեց, որ կուզենար Հայաստան այցելել...
Հետո Դոբբսն առաջարկեց աստիճանների տակի մեծ սենյակում քնել: Միանգամից թռա էնտեղ, որովհետև միշտ երազել եմ նման սենյակ ունենալ: Միանգամից քնել չստացվեց, որովհետև մեջքս ու վիզս ահավոր ցավում էին՝ հսկա ճամպրուկն ու ուսապարկը քարշ տալու պատճառով:
Իսկ առավոտյան ժամը 5ին արթնացա, հրաժեշտ տվեցի պարոն Դոբբսին ու Ռոքսիին և Ֆեյթի հետ գնացի Բիրմինգհամի օդանավակայան՝ չիլիացի Ռոդրիգոյին Իլինոյս ճանապարհելու:
Խորհրդատուս առիթը բաց չի թողնում տարբեր տեղեր տանելու ու ամեն ինչ պատմելու համար...

[Ruby Rue]

Էվելինն այնպիսին էր, ինչպիսին պատկերացնում էի նրան. տանը մնացած տարեց օրիորդ էր՝ նիհար ու չոր, ամերիկացիների ֆիրմային լայն ժպիտներից էլ չուներ: Խորհրդատուիս՝ Ֆեյթի, դիմացի հարևանն էր, ու ես պիտի նրա տանը մնայի մինչև հանրակացարանի բացվելը:

Փոքր ժամանակ շատ էի ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր նայել ու առանձնատան մուտքի մոտ կանգնած, աչքիս առաջ էին գալիս բոլոր սարսափելի սցենարները: Տանն ինչ-որ բան կար, որ ճնշում էր ինձ. չգիտեմ ամենուր դրված խումբ-խումբ աղոթող հրեշտակնե՞րն էին, թրի պես գլխավերևումս կախված խաչե՞րը, հսկայական մոմե՞րը, թե՞ աստվածաշունչների ահռելի բանակը: Մի խոսքով, վամպիր, վհուկ ու հերետիկոս Ռուբին պատրաստվում էր ապրել բապտիստական եկեղեցում:
Ինչպես և սպասում էի, միանգամից կրոնից խոսք գնաց: Հավատալիքներիս, ավելի ճիշտ՝ չհավատալիքներիս մասին չէի ուզում պատմել, բայց Ֆեյթն ասաց, որ ես աթեիստ եմ: Բայց ես արագորեն ավելացրի, որ Հայաստանն առաջին քրիստոնյա երկիրն է, որովհետև վախենում էի, որ նա սովատանջ կանի անհավատ էակին: Ահագին ժամանակ պետք եղավ, որպեսզի հարմարվեմ այն փաստին, որ տան հսկայական գրադարանի 99 տոկոսը աստվածաշնչերի տեսականի է, ընդ որում՝ կանացի, ամենօրյա, աֆորիզմների, սիրային... Դրան գումարած, աստվածաշունչներն ու քրիստոսները նույնիսկ զուգարանում էին հարմար տեղավորվել:

Բայց ես, ինչքան էլ հիստերիկ ու կամակոր լինեմ, տարօրինակ կերպով բոլոր տեսակի մարդկանց հետ լեզու եմ գտնում: Միսս Էվելինի «աչքը մտա», երբ պատմեցի, որ Հայաստանում կամավորական աշխատանք եմ շատ արել: Լինելով չամուսնացած ու քրիստոսի հետ նշանված կին, ինքն իր կյանքի մայրամուտն անց է կացնում բարեգործություն անելով: Երբ իմացավ, որ հաշմանդամ երեխաների հետ աշխատելու փորձ ունեմ, հարցրեց թե արդյոք կուզենամ իր ընկերուհի միսս Թոմմիին տեսնել, ով ինչ-որ տարօրինակ հիվանդությամբ է տառապում:
Պիտի Գադսդենի հիվանդանոցի վերակենդանացման բաժին գնայինք, ու ես միսս Էվելինի ֆանատիկ հավատը հաշվի առնելով, հույս ունեի, որ ինքը մեքենա չի ունենա ու մի քիչ կքայլեինք այս փոքրիկ քաղաքում, որտեղ անզեն աչքով հետիոտներ չես գտնի: Բայց արի ու տես, միսս Էվելինը մեկի տեղը երկու մեքենա ուներ: Նստեցինք սպիտակ Լեքսուսն ու գնացինք:

Ինչպես և միսս Էվելինը ենթադրել էր, միսս Թոմմին շատ ուրախացավ ինձ տեսնելով: Նա 30 տարեկանից սկսած մի հիվանդությամբ էր տառապում, որի պատճառով մահացել էին նրա ընտանիքի բոլոր անդամները: Թոմմիի կերակրափողը հեռացված էր և կոկորդում երկար խողովակ էր տեղադված: Վզի վրա խողովակն անցք ուներ, որի վրա դրվող սուլիչի նման սարքը բարձրացնում էր Թոմմիի արտաբերած հնչյունների ձայնը՝ փոքր-ինչ հասկանալի դարձնելով դրանք: Բացի այդ, Թոմմիի մարմինը համարյա անզգայացած էր: Անվասայլակի վրա էր, մատները չէին շարժվում, բայց ձեքերը մի կերպ շարժելով կարողանում էր միայնակ ուտել իր ընթրիքը:
Ինձ ներկայացնելիս միսս Էվելինն ասաց, որ ես pretty, cute and brave little lady (պուպուշ ու խիզախ փոքրիկ լեդի ), որ աշխարհի ծայրից այստեղ սովորելու է եկել: Թոմմին շատ ուրախացավ և խնդրեց գրել իմ ու իմ երկրի անունը իր նոթատետրում, որում նրա թելադրածն էին գրում բժիշկների համար: Էվելինը Թոմմիին պատմեց իմ երկրի քաղցր մրգերի ու մամայիս սարքած չիրերի մասին և խոստացանք հաջորդ այցին նրա համար էլ բերել:
Թեև Թոմմին էլ էր Էվելինի պես և հիվանդասենյակում հիսուսներ ու աստվածաշունչներ էին, բայց ինքն էլ ինձ շատ դուր եկավ՝ մասնավորապես այն մեծ կամքի ուժով, որով պայքարում էր իր կյանքի համար: Էվելինն էլ է հարգանքի արժանի այն փաստի համար, որ միշտ այցելում ու խնամում է իր վաղուցվա ընկերուհուն...

Վերադարձին ինձ համար յոգուրտ, շոկոլադ ու մրգեր գնեց, հետո՝ ընթրելու տարավ:
Իսկ այսօր առավոտյան ասաց, որ չգիտի, թե իմ կրոնն իրենից ինչ է ներկայացնում, բայց որ ես շատ լավն եմ, դա հաստատ գիտի:

Հ.Գ. Սկսել եմ թեթև տանել ինձ շրջապատող հիսուսների գոյությունը: Միսս Էվելինն, իրոք, շատ լավն է:
Հ.Հ.Գ. Նոր մտա մեյլս ստուգելու, միսս Էվելինի մեյլն էր բաց ու նա "Potato chips and God" վերնագրով նամակ էր ստացել:

[Ruby Rue]

- Մեռնելուցս հետո ես այստեղ եմ թաղվելու:
Երբ որևէ մեկը քեզ հրավիրում է ճաշի կամ ընթրիքի, ուրեմն լավ է տրամադրված քո նկատմամբ, բայց երբ նա քեզ իր ապագա գերեզման է տանում, դա արդեն լրիվ ուրիշ մակարդակում է:
Ամերիկյան գերեզմանները մերինի պես քարակերտ չեն. Գադսդենի գերեզմանոցը անտառի կողքին գտնվող մեծ ու կանաչ տարածություն էր: Գազոնի վրա մի փոքրիկ անվանատախտակ էր դրված, դրա վրա էլ ծաղկաման, որում հարազատները ծաղիկներ էին դնում:
Ծննդյան տարեթիվը 1938 թվականն էր, իսկ մահվան թիվը դեռ չկար: Միսս Էվելինն առույգ կին է, հուսամ դեռ երկար կապրի: Իր ապագա գերեզմանի կողքին ամուսնու գերեզմանն էր... Փաստորեն ես սխալվում էի նրան պառաված օրիորդ համարելով, որովհետև ամուսինը մահացել էր մոտ մեկ տարի առաջ: Պարոն Մարդոքը երեք համալսարան էր ավարտել և ամերիկյան ֆուտբոլ է դասավանդել: Էվելինը պատմում է, որ ամբողջ Գադսդենը նրան «մարզիչ» է անվանել:
Միսս Էվելինն ու իր ամուսինը 35 տարի միասին են ապրել: Մի որդի ունեն, ով Էվելինին ամուսնու մահվանից հետո չի այցելել, չնայած մոտ 25 մղոն հեռավորության վրա է ապրում կնոջ ու երկվորյակ դուստրերի հետ:
Միգուցե ոմանք խելագարվեին մենակությունից այս քաղաքում, որտեղ մարդիկ նույնիսկ առևտուրն են առանց մեքենաներից դուրս գալու անում, իսկ Էվելինը երևի կրոնի ու բարեգործության մեջ է սփոփանք գտել: Բայց էն Էվելինը, ում այսօր բացահայտեցի, ամենևին էլ կրոնական ֆանատիկ ու ցնդած պառավ չէր, այլ սիրող կին ու կարոտող մայր:

Ինձանից առաջ նա մի աղջկա է հյուրընկալել Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունից, իսկ հիմա էլ ինձ է հարազատի պես պահում: Բոլոր ծանոթների ու անծանոթների մոտ ինձ է գովում, հետո էլ ժպիտով ավելացնում, որ իր թոռնիկն եմ:
Իսկ ես էստեղ իրեն «խաբել» եմ, թե վաղվա քննության համար եմ պատրաստվում, որ կոմպն ինձ զիջի:
Այ տենց կռիսն եմ ես:
Բայց ես չե՛մ ուզում վաղը յոթին զարթնել ու մաթեմի չարաբաստիկ քննություն հանձնել: Ուզում եմ գնալ թափառելու էս քաղաքում, որը չքնաղ բնություն ունի, բայց մարդիկ չեն քայլում
Սաղ հեչ, վաղվա քննության epic fail-ը մեջ: