,,Գիժ" Սաքոն
Թող ների ինձ Սաքոն, որ իրեն գիժ մականունն եմ ,,կպցնում”, որովհետև ինձ համար նա բոլորովին էլ գիժ չէր: Գիժ չէր և շատերի համար…
Նրան ,,Գիժ” Սաքո էին կանչում միայն դպրոցական տարիքի երեխաներն ու պատանիները: Երիտասարդների ու միջին տարիքի համար նա արդեն, ,,Սաքոն” էր:
Երբ ինչ որ բան պատմելիս լինեին`, որտեղ շոշափվում էր Սաքոյի անունը, և ինչ որ մեկը հարցներ. ,,ո՞ր Սաքոն”, պատմողը զարմացած նայում էր հարցնողին ու ասում.
,,վահ, դե Սաքոն էլի…”:
Ավելի տարիքավորների`, մեր տատիկների ու պապիկների համար, նա ուղղակի ,,մեր Սաքոն” էր: Նրանք էլ, եթե մի բան պատմելիս այս կամ այն առիթով առնչվեին Սաքոյի անվան հետ, և ինչ որ մեկը հարցներ. ,,ի՞նչ Սաքո…”, պատմող տատիկը կամ պապիկը զարմացած նայում էր հարցնողին ու ասում. ,,վա՜յ, դե մեր Սաքոն էլի, տնաշեն…”:
Մեր թաղամասը մեծ չէր, որի պատճառով էլ, ,,թաղցիների” մեծ մասը ճանաչում էին իրար: Բայց Սաքոյին` գիտեին բոլորը…
Սաքոյենց ընտանիքը մեծ էր ու համերաշխ…
Նրանք ապրում էին իրենց երկհարկանի առանձնատանը, որը բացի տանից բաղկացած էր հարակից բակամերձ տարածքից /որտեղ գեղեցիկ ու գույնզգույն ծաղիկներ էր աճեցնում նրա տատիկը/ ու տան ետևի մասում գտնվող հողամասից: Հողամասը`, որը աչքի չէր ընկնում այնտեղ աճող մրգատու ծառերի տեսականիով, հիմնականում իրենից ներկայացնում էր թարմաների ձևով, լավ մշակված խաղողի այգի: Բացի խաղողից՝, Սաքոենց այգում մի ընկուզենի, մի քանի տանձենիներ ու էլի մի երկու բալենիներ կային …
Սաքոյենց ընտանիքը բաղկացած էր 8 անձից.
Պապը`, ուստա Վանոն, նախկինում դարբին էր եղել / այդ աշխատանքի համար ծառայեցնելով տան առաջին հարկի զգալի մասը/, բայց ինձ հիշելի ժամանակներում արդեն թոշակի էր անցել ու վայելում էր վաստակված հանգիստը: Խնամում էր իր այգին ու զբաղվում տնային գործերով: Աժդահա մարդ էր, հաստ բեղերով ու թավ հոնքերով: Իր տարիքի մարդիք`, հաշվի առնելով նրա ունեցած չափերը, երբեմն նրան ,,Տորք Անգեղ” էին կոչում, երևի լավ չհասկանալով անգեղ բառի իմաստը: Որովհետև`, չնայած իր խոշոռ չափերին ու դիմագծերին, նա տգեղ մարդ չէր:
Հյուրասեր ու բարի մարդ էր ուստա Վանոն, որին Սաքոն ,,մեծ պապա” էր կոչում ու վերաբերում, իրոք մեծ հայրիկի նման…
Տատը`, Վարսենիկ մայրիկը / որին Սաքոն մեծ մամա էր կոչում/, ոչ մի տեղ չէր աշխատել, և ինչպես իր սերնդի բազմաթիվ կանայք, զբաղվել էր իր երեխաներով, տնտեսությամբ, կարճ ասած` ,,իր տուն ու դռով”:
Հիշում եմ, որ նա ճագարներ ու հավեր էր պահում: Բայց հետո`, ավելի ուշ`, ճագարներ պահելը դադարեցրեց, իսկ հավեր պահում էր, որոնց համար մի փոքրիկ հավաբուն էին սարգել տան ետնամասում ու մի քիչ տարածք առանձնցրել, քուջուջի համար: Բացի այս`, Վարսենիկ մայրիկը նաև գեղեցիկ ծաղիկներ էր աճեցնում տան դիմացի պարտեզում, որոնց տեսքն ու բույրը մեր թաղեցիներից շատերին են հիացրել: Իր սերնդի կանայք, ինչպես նաև իրենից ավելի երիտասարդները, մեծ պատկառանք ու խորը հարգանք ունեյին Վարսենիկ մայրիկի նկատմամբ, համարելով նրան բարի, ավանդապաշտ ու հարգանքով կին: Սաքոյի համար ,,մեծ մաման" աշխարհի ամենակարևոր մայրն էր, ամենակարևոր մարդը: Նրա շուրջն էր պտտվում Սաքոյի ողջ գիտակցությունը, սերն ու խանդաղտանքը, նրա անհասկանալի ու տարօրինակ աշխարհը, նրա ողջ տիեզերքը...
Հայրը՝, Զարզանդը / որին Սաքոն հենց պապա էլ ասում էր/, մասնագիտությամբ խառատ էր և աշխատում էր Երևանի գործարաններից մեկում: Հոր նման հսկայամարմին չէր, բայց չէիր ասի թե փոքր-մոքր տղամարդ էր: Երևի ավելի մորն էր նման: Նուրբ դիմագծեր ուներ, գեղեցիկ աչքեր
ու բարակ բեխեր...
Մայրը՝, Գոհարը / որին Սաքոն հենց մամա էլ կոչում էր/ , չգիտեմ ո՞վ էր մասնագիտությամբ, բայց երևի աշխատում էր ամուսնու հետ նույն գործարանում, որովհետև նրանք միշտ միասին էին գնում աշխատանքի և միասին էլ տուն էին վերադառնում...
Սաքոն նրանց՝, Զարզանդի ու Գոհարի առաջնեկն էր...
Պատկերացնում եմ , թե ինչ անհամբերությամբ են սպասել Սաքոյի ծննդին ուստա Վանոն ու Վարսենիկ մայրիկը, սրտի ինչպիսի զարկերով ու անհանգստությամբ են սպասել Զարզանդն ու Գոհարը: Ինչ հույսերով ու ինչ խանդավառությամբ, ինչ ուրախությամբ ու երջանկության զգացողությամբ...
Եվ հաճախ եմ պատկերացնում՝, թե ի՞նչ վիճակում են հայտնվել նրանք այդ անսպասելի հարվածը ստանալուց հետո: Անմիջապես Սաքոյի ծննդից հետո, ինչպե՞ս են ընդունել ծնունդը ընդունող բժշկի այն հայտարարությունը՝, որ նորածինը թուլամիտ է, այսինքն մտավոր հետամնաց, իսկ ոմանց ունեցած պատկերացմամբ՝ դեբիլ: Այս վշտի ու զգացած ցավի ահագնությունը իրապես կհասկանան միայն այն ծնողները, որոնք ունեցել են նմանատիպ օրինակ: Դեռատի ծնողներին տեղեկացրել են, որ նրանք իրավունք ունեն հրաժարվելու նորածնից, որից հետո երեխայի խնամքը իր վրա է վերցնում այսդիսի երեխաների համար նախատեսված մանկատունը, որտեղ ավելի լավ կլինի թե երեխայի համար, և թե ծնողների: Որ այնտեղ մասնագետները ավելի լավ գիտեն նման երեխաների հետ վարվելաձևը, նրանց դաստիրակելու և հնարավորինս կրթություն տալու մեթոդները...
Բայց լինելով ավանդապաշտ մարդիք, Սաքոյի, թե տատն ու պապը, թե երիտասարդ հայրն ու մայրը, չեն համաձայնել: Մտածել են, որ այս էր մեր բախտը, այս էր ,,աստծու տվածը" ու տուն էին բերել ոչինչ չկասկածող Սաքոյին...
Նորածնին տրված բժշկական եզրակացության մասին չէին ասել ոչ բարեկամներին և ոչ էլ հարևաններին: Եվ պատկերացնում եմ հարևանների զարմանքը, որոնք սպասում էին ուստա Վանոյի ,,աչքալուսանքին", նրա առատաձեռն հյուրասիրությանը, իր ձեռքերով պատրաստած անուշաբույր գինու համտեսմանը... Ոչ, Սաքոյի գալուստը հանդիսավորությամբ չնշվեց: Ոնց տարօրինակ էր ինքը, նույնքան տարօրինակ էլ եղավ նրա մուտքը այս օտար ու նրա համար անհասկանալի աշխարհ: Նա չարժանացավ իր նման /կամ, ոչ այդքան նման/ մյուս առաջնեկների բախտին, որոնց գալուստը նշվում է առանձին հանդիսավորությամբ, ,,շախով-շուխով", զուռնա-դհոլով ու...
Բայց հայր ու տղա երևի այդ օրը խմեցին Սաքոյի տուն գալու կապակցությամբ ու հույս տվեցին իրար, որ բժիշկները կարող են և սխալվել: Կամ էլ. ,,Աստված մեծ ա, տղա ջան, բալքիմ մի լուս ու ճար լինի..."...
Բայց, ավա՜ղ... Տարին տարվա վրա երևում էր Սաքոյի ,,ոչ սովորական" երեխա լինելու տխուր փաստը: Սաքոն լաց չէր լինում, / ասում էին նա ծնվելուց էլ չէր լացել, որին ես ինքս չէի հավատում/ , չէր ջոկում թացն ու չորը, / այսինքն տակը թրջել կամ կեղտոտել, բայց սա միայն մանկահասակ տարիքում/, չէր զգում քաղցը, բացարձակ անտարբեր էր դեպի ամեն տեսակ խաղալիքները, քայլեց ավելի շուտ քան նորմալ երեխաները / էլի թող ների ինձ Սաքոն/ , բայց խոսեց շատ ավելի ուշ, եթե իհարկե դա կարելի էր խոսել անվանել...
Տանեցիների՝, ավելի շատ տատի ու պապի մխիթարությունը այն էր, որ նա ճանաչում էր ընտանիքի անդամներին, տարբերում ու դասակարգում էր նրանց: Աշխույժ էր, բայց ոչ չար:Ճիշտ է, տգեղ էր՝, գույնը սովորականից ավելի թուխ, բայց հայացքը շա՜տ բարի էր ու ժպտուն:
Նրան հասկանալի պատճառներով մանկապարտեզ չէին տարել, այնպես որ Սաքոն իր ժամանակի համարյա թե ամբողջ մասը անցկացնում էր տատի ու պապի հետ: Դե սեփական առանձնատուն էր իր փոքրիկ տնտեսությունով՝, ինչպես արդեն ասեցի՝, բաղկացած փոքր պարտեզից, (որտեղ Վարսենիկ մայրիկը գեղեցիկ վարդեր ու գեորգինաներ էր աճեցնում), լավ մշակված խաղողի այգուց, (որտեղ մի քանի տանձենիներ ու մի ընկուզենի կար) և հավաբնից:
Այնպես որ տատն ու պապը միշտ ,,մի գործ" ունեյին անելու: Իսկ Սաքոն մեկ պապի շալվարից կախված, մեկ տատի փեշից բռնած, ոտքի տակ ընկնելով քաշ էր գալիս ու կամաց-կամաց ծանոթանում իրենց տանն ու նրա ,,հոգսերին": Սաքոյի ,,դուրս" գալուց քիչ ժամանակ էր անցել, երբ տատն ու պապը զգացին իրենց ,,մտավոր հետամնաց" թոռնիկը (որքան էլ զարմանալի է), շատ շուտ յուրացնում է իրենց անելիք տնային գործերը: Եվ ոչ միայն յուրացնում է, այլ մյուս անգամ փորձում է նույնիսկ առաջ անցնել պապից ու տատից:
Տատը վերցնում էր ցնցուխը՝ (պարտեզը ջրելու համար), Սաքոն արդեն վազելով ջրի ծորակն էր բացում, հիշում էր հավերին՝, Սաքոն վազում էր առաջին հարկաբաժին ու բացելով գարու պարկը, գարի էր լցնում թասը: Տեսնում էր պապին այգում՝, մեծ ոգևորությամբ ու վազելով կամ բահն էր քաշ տալիս այգի կամ ծառերի մկրատը: Եվ այս ամենը անում էր մեծ բավականությամբ, աննկարագրելի հրճվանքով և լոկ իրեն հատուկ գոհություն ու ուրախություն արտահայտող բացականչություններով:
Երեկոյան ծնողների տուն գալուն պես, տատն ու պապը ուրախ-ուրախ պատմում էին նրանց Սաքոյի ,,աչքաբացության" ու ,,հաջողությունների" մասին: Զարզանդն ու Գոհարն էլ էին ուրախանում, բայց նրանց ուրախության մեջ պակսում էր տատի ու պապի ոգևորությունը...
Անցնում էին օրերն ու ամիսները և Սաքոն դանդաղ, բայց ուշադիր ու հետևողական ծանոթանում էր իրեն շրջապատող աշխարհին, որը առայժմ շատ նեղ էր ու փոքր: Բայց եկավ այն ժամանակը, որ իր աշխարհի սահմանները արդեն նեղ թվացին Սաքոյին և նա ուզեց դուրս գալ:
Դուրս գալ երկաթե դարպասների այն կողմը՝, որտեղ ամեն օր անհետանում էին և հենց այնտեղից էլ նորից հայտնվում էին հայրն ու մայրը, որտեղ հաճախ ( թեկուզ և կարճ ժամանակով) դուրս ու ներս էին անում տատն ու պապը, որտեղից հաճախ ուրիշ մարդիք էին գալիս նրանց տուն ու նույն այդ կողմ էլ հեռանում էին: Եվ վերջապես՝, որտեղից հաճախ Սաքոյին անծանոթ ձայներ էին լսվում և ինքը՝, Սաքոն, ոչինչ չգիտի դրանց մասին...
Բայց սա ամենացավոտ հարցն էր ընտանիքի բոլոր անդամների համար:
Սաքոյի ծննդից հետո, ճիշտ է, տանեցիները փորձեցին թաքցնել տհաճ փաստը, բայց հնարավո՞ր էր արդյոք... Այնպես որ կարճ ժամանակ հետո՝, թե բարեկամները, և թե հարևանները, գիտեյին Սաքոյի մասին...
Պապն ու տատը դեմ չէին, որ իրենց թոռնիկին բակ տանեն ու ընձեռեն նրան այլ երեխաների հետ խաղալու ու շփվելու հնարավորությունը: Ասում էին՝, որ նա շատ ,,աչքաբաց" է ու ,,վռազից" հասկանում է, թե որն է լավ և որը՝ վատ: Որ՝, բարի է ու մի ,,մրջյուն անգամ չի տրորի", (այս մեկը հաստատ այդպես էր), որ սիրում է հավերին ու ճտերին, որ անգամ ծաղկներին է ,,մարդավարի" վերաբերվում (Սաքոն նույնիսկ բուսական աշխարհն էր նմանեցնում կենդանի արարածներին ), որ նա երբեք ուրիշ երեխաներին չի վնասի...
Զարզանդն ու Գոհարը դեմ էին: Գոհարը մի կերպ զսպելով արցունքները ասաց. ,,Չէ..., չգիտեմ...
Թող Զարզանդը ասի": Զարզանդն էլ հազիվ թաքցնելով հուզմունքը ասաց. ,,Չէ, դեռ շուտ է...":
Նրանց կհասկանան իրենց բախտակից ծնողները: Այստեղ կա թե տհաճ զգացողություն, և թե վախ : Դե բոլորս էլ գիտենք թե ինչպիսին ենք մենք, կամ ինչքան վատը կարող ենք լինել: Զարզանդն ու Գոհարը շատ են հանդիպել՝ երեխեքի մի փուչ արարքից իրար հետ վիճող ու կռվող հարևանների: Իսկ կռվի ժամանակ ,,խնձոր չեն բաժանում": Հնչում են հայհոյանքներ, տրվում են մականուններ, համեմվում՝ ածականներ.
,,Էդ ձեր կատաղած շանը ձեր հայաթում կապեք...", կամ. ,,Ձեր անտերին տիրություն արեք...",
,,Էդ խելառի տեղը գժանոցն է..", ,,Ոնց որ դեբիլ լինի, անհաջող ծնունդ..."...
Այո՜... Մենք կարող ենք շա՜տ վատը լինել, մենք կարող ենք կյանքի համար շա՜տ վտանգավոր վիրավորանքներ հասցնել, մահու չափ դառը, կրակի պես այրող ու... Մենք մեզ լավ գիտենք:
Այս տեսակ վիրավորանքները նույնիսկ առողջ երեխայի ծնողներին կարող են գցել սարսափելի վիճակի մեջ, ուր մնաց թե՝ Սաքոյի... Եվ հետո՝, մեղավոր լինի Սաքոն թե չէ, միևնույնն է, ,,կուժն ու կուլեն" նրա գլխին է կոտրվելու...
Այսպես էլ փակվեց հարցը՝, Սաքոյին ,,վաղաժամկետ" իր ,,բանտից" դուրս թողնելու մասին:
Բայց Զարզանդն ու Գոհարը աշխատում էին և օրվա մեծ մասը տանը չէին: Այնպես որ...
շարունակությունը վաղը, կամ...
Մեջբերել
Dayana-ի խոսքերից
Էջանիշներ