Անասելիք

[Շինարար]

23. Լուսին եմ ուզում
(Աստվածային Լուսինեին)

Լուսին եմ ուզում ունենամ,
Լուսնին եմ ուզում տիրանամ,
Ու կամաց-կամաց այրվում եմ,
Այրվում ու արևանում եմ:

Հիմա, հիմա հասկանում եմ`
Ինչու է արևը այդպես
Այրվում. արևն էլ, ինչպես ես,
Երբեք լուսնին չի հանդիպում:

Դարձել եմ լուսնոտ, լուսնագար,
Ինչպես կայսրն այն խելագար,
Երազում լուսին եմ տեսնում,
Լուսնին եմ տենչում, երազում...

Աստղ եմ ուզում ես դառնամ,
Երկինք եմ ուզում բարձրանամ,
Որ անվերջ լուսնով հիանամ
Ու այդպես լուսնով լիանամ:

Այրվում եմ, արևանում եմ,
Իմ, լուսին, լուսնագարվում եմ
Ու կալիգուլայանում եմ:
Իմ լուսին, ես քեզ սիրում եմ:

[Շինարար]

24. Անմիտ միտք

Ուզում ես մտածել,
Ու չի մտածվում,
Չես ուզում խոսել,
Ու չի էլ խոսեցվում:

Տեսնում ես այն,
Ինչ չես ուզում տեսնել,
Լսում ես այն,
Ինչ չես ուզում լսել:

Եվ ուզում ես խելագարվել,
Որ չհասկանաս այն,
Ինչ տեսնում ես,
Որ չընկալես այն,
Ինչ լսում ես:

Բայց խելագարվում ես
Հասկանալուց,
Նրանից ես խելագարվում,
Որ չես կարող չհասկանալ:

Խելագարվում ես անզորությունից,
Որ չես կարող ոչինչ փոխել,
Որ չես կարող սխալ կյանքում
Ապրել... ճիշտ:

Ապրել ճիշտ,
Ասել է թե` սև մածուն,
Ասել է, թե` հեզ գայլ:

Այս տրամաբանական հակասությունը
Ունի երկու լուծում,
Բայց երկուսի դեպքում էլ
Պատասխանը նույնն է.
Կամ պետք է ապրես... ոչ ճիշտ,
Կամ պետք է ճիշտ... չապրես:

Ես դարձել եմ հեզ գայլ,
Ու գիտակցելով, որ չեմ ապրում`
Այսպիսի անմտություններ եմ մտածում:

[Շինարար]

25. Մեր կյանքն ենք ապրում

Մեկը իր անտակ տակառն է լցնում,
Մյուսը սարն ի վեր քար է գլորում,
Իսկ քարը նորից ցած է գլորվում...
Մենք էլ ամենքս մեր կյանքն ենք ապրում:

Իմ այս խոսքերը կարող են թվալ
Անչափ հուսահատ, հոռետեսական,
Բայց սա է իմ կարծիքը իրական,
Ու չեմ կարող, չեմ ուզում ուրանալ:

Երբ հիշում ես ապրածդ օր առ օր
Ու վերլուծում ես օրերը հատ-հատ,
Ամեն ինչ դառնում է անկարևոր,
Հասկանում ես, որ այդտեղ չկա իմաստ:

Կյանքիդ անցնող օրերի համար
Սկսում ես սրտանց ուրախանալ,
Օրերը, ժամերն ես հաշվում անհամար,
Սկսում ես օր օրի մահանալ:

Օրերդ սպանելը իմաստ է դառնում,
Եվ որքան կյանքդ է կարճանում,
Նույնքան էլ այդ իմաստն է մեծանում,
Անիմաստության հետ բազմապատկվում:

Բայց ի՞նչն եմ հաշվում, ինչի՞ եմ սպասում,
Թե ե՞րբ եմ այս կյանքից հեռանալու,
Կյանքից հետո՞ իմաստ որոնելու…
Գիտեմ, որ ոչ ոք ինձ չի հասկանում:

[Շինարար]

26. Չասելու ասելիք

Թվում է, թե էլ ասելիք չկա.
Վերցրել եմ գրիչս ու չգիտեմ,
Թե ուղե՞ղս է դատարկվել արդեն,
Ասելի՞ք, թե՞ ասելու էլ չկա:

Ինձ թվում է՝ այնտեղ դեռ մտքեր կան
(Այնտեղը ուղեղս է, պարզ է, չէ՞),
Թե չէ կստացվի, որ ուղեղս փուչ է,
Դե, դա հարմար կլիներ մկանը…

Բայց ուղեղը իմն է, և այն լի է,
Լի է մտքերով՝ իրար խառնված,
Ձուլված, միաձուլված և դիֆուզված
Այնպես, որ տարանջատելի են:

Երբ վախենում ես մտքերդ ասել,
Երբ ամաչում ես ուզածդ անել,
Դրանք պահում ես քո ուղեղի մեջ,
Ձուլում ես իրար, դիֆուզում քո մեջ:

Ու դառնում ես անտարանջատելի,
Չգիտես, թե ինչ ես ուզում ասել,
Չգիտես՝ ինչպես ես ուզում ապրել,
Ու դառնում ես ինքդ քեզ ատելի:

Բոլորս պահանջում ենք ազատություն
Ու սխալ հասցեով ենք ուղարկում
Մեր պահանջը, սխալ տեղ ենք դիմում.
Նախագա՞հը պետք է տա ազտություն…

Քավ լիցի, այն պետք է լինի մեր մեջ,
Պետք է մեր ներսում փնտրենք այն ու գտնենք,
Պետք է ինքներս մեզնից անջատվենք,
Ոչ թե ձուլվենք ու դիֆուզվենք անվերջ:

Թվում էր, թե ասելիք էլ չկար,
Ու ինչքան էլ դեռ չեմ համարձակվում
Ասել, նոր եմ ինքս ինձնից անջատվում,
Չասելու որքան ասելիք դեռ կա:

[Շինարար]

27. Շան շնություն

Մի շնանար:
Ելից Ի : 14

Իմ բղջախոհ,
Եկ՝ շուն դառնանք,
Եկ՝ շուն դառնանք, որ շնանանք,
Շնանանք ու չվախենանք,
Թե մեղք էր դա, թե շնացանք:

Եկ՝ շուն դառնանք,
Իմ անառակ,
Չի դատի Նա հո՞ շներին
Դատաստանով իր երկնային,
Միայն որ… որ շուն են նրանք:

Եկ՝ շուն դառնանք ու շնանանք
Շան շնացմամբ,
Շան շնությամբ,
Շնանանք շուն լինելու չափ
Ու Ոչ Ոքից չվախենանք:

Թեկուզ շուն էլ մենք չդառնանք,
Էլի, իմ քած, եկ՝ շնանանք:

[Շինարար]

28. Թանկաներ
(Ճապոնական պոեզիայի նմանությամբ)

Սպիտակ լուսնի
Լույսի ներքո իմ սիրո
Արցուքնե՞րն են
Թափվում, թե՞ սալորենու
Ճերմակ ծաղիկներն են այդ:

* *
*


Ծաղկած բալենի,
Ես փնտրում եմ մի աղջկա,
Չե՞ս տեսել նրան.
Նա ճերմակ է լուսնի նման,
Բայց նրան չեմ ճանաչում:

* *
*

Ինչու՞ է թաքնվել
Լուսինը ամպերի մեջ,
Ինչու՞ չեմ կարող
Բարձրանալ նրա մոտ
Կամ ապրել առանց նրա:

[Շինարար]

29. Հիշու՞մ ես ինձ

Գոնե երբեմն մտածու՞մ ես իմ մասին,
Լավ կամ վատ՝ կարևոր չէ. հիշու՞մ ես, որ կամ,
Թե՞ բոլորովին չես մտաբերում անգամ
Այն պահերը, որ անցկացրել ենք միասին:

Իսկ ես ոչ մի ակնթարթ քեզ չեմ մոռանում
Եվ ոչ մի կաթիլ չեմ դադարում քեզ հիշել,
Չեմ կարողանում հուշերիցս կյանք ելնել.
Քո մասին հուշերի մեջ կյանքն եմ մոռանում:

Հուսալ, որ երբեմն դու էլ հաճենում ես
Ինձ հիշել՝ հայհոյել կամ նկարս պատռել
Անիմաստ է: Էլ չեմ ասում, թե երազել,
Որ կարող ես ինձ ատել քո թշնամու պես:

Ատել այնպես, ինչպես կատեիր, եթե ես
Խլած լինեի քեզնից քո կուսությունը…
Բայց ոչ, չես ատում դու ինձ, ոչ էլ հիշում ես.
Գոնե խլած լինեի քո կուսությունը…

[Շինարար]

30. Լեոնտևի ձայներիզը

Հիշու՞մ ես այն ձայներիզը, որ միասին գնեցինք,
Այն նույն ձայներիզը, որ երկար ժամանակ քեզ մոտ էր,
Գիտե՞ս, ամբողջ օրը այդ երգերն եմ շարունակ լսում
Ու մտածում՝ ինչու այդ ժամանակ մենք բաժանվեցինք:

Գիտե՞ս՝ ինձ երբեմն թվում է, թե դեռ սիրում եմ քեզ,
Այնքան շատ եմ քո մասին մտածում, քեզ միշտ հիշում եմ,
Երբ լսում եմ Լեոնտևի երգերը, որ սիրում էինք,
Իմ դեմ կանգնում է պատկերդ քաղցր երազում կարծես:

Երբեմն ցանկանում եմ դեն նետել այդ ձայներիզը,
Բայց վախենում եմ, որ ընդմիշտ կհեռանաս իմ հոգուց,
Իսկ ես դա ուզում եմ, սակայն նաև չեմ ուզում կարծես
Ու շարունակ լսում եմ Լեոնտևի այդ ձայներիզը:

[Շինարար]

31. Նամակ, որը չեմ ուղարկելու հասցեատիրոջը

Հիշու՞մ ես, երբ դուք ժամերով՝
Ինձ համար դարերով,
Առանձնանում էիք կողքի սենյակում.
Ես քեզ սիրում էի
Ու գիտեի,
Որ քո անկողնում էիք…

Երբ առաջին անգամ տեսա քեզ,
Դու այնքան տգեղ էիր:
Անճաշակ բանաստեղծություններ էիր գրում,
Ես զարմանում էի քո սահմանափակությամբ
Ու սիրեցի քեզ.
Այն ժամանակ ես դեռ չէի գրում:

Ինձ թվում էր,
Թե ուրիշին էի սիրում
Ու տանջվում էի անպատասխան սիրուց:
Ես քեզ էի սիրում
Եվ ւսկապես տանջվում էի,
Իսկ դուք դարերով առանձնանում էիք…
Քո անկողնում:

Դու ինձ բողոքում էիր նրանից,
Ասում էիր,
Որ տանել չէիր կարող նրան,
Ես քեզ չէի հասկանում
Ու ատում էի նրան:
Չէի հասկանում,
Որ խանդում էի քեզ:
Չէի հասկանում,
Որ սիրում էի քեզ:

Հիշու՞մ ես՝
Մի օր ինչպես ծեծեցիք իրար:
Դու նման էիր խելագարի:
Ես խղճում էի նրան.
Նա այնքան ողորմելի էր:
Քո ձեռքին դանակ կար…
Ուզու՞մ էիր սպանել նրան:
Ես գրկեցի քեզ,
Իսկ նա կողպվեց սենյակում:
Դու ոտքերով հարվածում էիր ոտքերիս.
Երևի մոռացել էիր,
Որ հոդացավ ունեմ:

…Դանակով կտրել էիր մատդ:
Ես արյուն տեսա,
Եվ արյունը խփեց գլխիս:
Ինձ թվաց՝ այդ նա էր,
Ու չէի կարողանում ատել նրան.
Նա այնքան խղճալի էր…

Մենք միասին դուրս եկանք:
Այդ օրը
Ես առաջին և վերջին անգամ տեսա քեզ արտասվելիս.
Մի կաթիլ արցունք հոսեց,
Չեմ հիշում, քո աջ, թե ձախ աչքից:
Ես գրկեցի քեզ…
Ես սիրում էի քեզ,
Չնայած գիտեի,
Որ նա տեսել էր քո մերկությունը:

Հետո դու գնացիր:
Ես քեզ միշտ զանգում էի:
Դու էլ էիր զանգում ինձ երբեմն,
Սակայն ծննդյանս օրը այդպես էլ չզանգեցիր:
Ես տարեդարձ չէի տոնում:
Տանը մենակ էի
Ու դուրս չէի գալիս:
Զանգի էի սպասում:

Հետո քեզ երբեմն այցելում էի:
Այդ ժամանակ քեզ սիրում էր այն տղան:
Նա էլ էր քեզ այցելում:
Դու ժպտում էիր նրան
Ու միասին զբոսնում էիք,
Այդ ժամանակ ես հասկացա…
Սակայն դու ինձ չէիր սիրում:
Այդպես ասացիր ինձ:
Մինչ այդ ես հավատում էի Աստծուն:
Այդ օրը այրեցի Աստվածաշունչս
Ու մոխիրը լցրեցի գետը:

Դու ինձ այցելեցիր նրա հետ.
Ես այնքան դժբախտ էի:
Դուք ևս մռայլ էիք,
Իսկ ես ծիծաղում էի:
Դրանից հետո քեզ էլ չեմ տեսել:

Ծանոթներս ասում են,
Որ էլի զբոսնում ես այդ տղայի հետ:
Նա սիրում էր քեզ,
Կարծեմ՝ նույնիսկ ուզում էր վերջ տալ կյանքին:
Այդ ժամանակ դու նրան էլ չէիր սիրում,
Բայց ինձ հետ չէիր զբոսնում:
Դե, ես երբեք չեմ փորձել ինքնասպան լինել…
Քեզ համար:

Հիմա ես էլ եմ զբոսնում մի աղջկա հետ,
Նա չափազանց գեղեցիկ է:
Ես նրան դեռ ոչինչ չեմ ասել:
Ես չեմ վախենում նորից մերժվելուց,
Պարզապես չգիտեմ՝
Արդյո՞ք էլ չեմ սիրում քեզ:

[Շինարար]

32. Ի՞նչ ես ուզում ինձնից

Ինչու՞ ես ինձ հետապնդում.
Եթե իսկապես հետապնդեիր…
Բայց դու ինձ հետապնդում ես՝
Չտեսնելով ինձ:
Ի՞նչ ես ուզում ինձնից՝
Քո՝ ինձնից ոչինչ չուզելով:

Ինչու՞ ես ամենուր կանգնում իմ ճանապարհին,
Ինչու՞ ես իմ ճանապարհը փակում.
Եթե կանգնեիր ինձ սպասելով…
Բայց դու ինձ չես էլ նկատում:
Ինչու՞ ես իմ ճանապարհը փակում:

Ինչու՞ չես թողնում,
Որ իմ սիրտը սիրի ուրիշի.
Եթե միայն խանդեիր…
Ինչու՞ չես թողնում,
Որ ուրիշի սիրեմ,
Երբ դու էլ ինձ չես սիրում:

[Շինարար]

33. Ջութանվագ

Հոգումս մի աղջիկ ջութակ է նվագում,
Եվ ջութանվագից այդ ես բարիանում եմ,
Ուղեղումս բարի մտքեր են հավաքվում,
Ու ես մի բարի հեքիաթում եմ հայտնվում:

Սրտումս մի աղջիկ ջութակ է նվագում,
Այդ նվագի տակ ես պարել եմ ցանկանում,
Անչափ քնքուշ մի պար եմ ես պարել ուզում
Հենց այն աղջկա հետ, որ ջութակ է նվագում:

Նույնիսկ երազներումս է նա նվագում,
Ու հայտնվում եմ երազային մի այգում,
Ուր բոլորը այնքան բարի են ինձ թվում,
Եվ բոլորը շատ քնքուշ մի պար են պարում:

Ջութակ նվագող մի աղջկա եմ ես սիրում.
Նա այնքան սիրուն ու բարի է… նվագում,
Որ միշտ ուզում եմ՝ նրա նվագը լսեմ
Եվ ջութանվագի տակ նրա հետ պարեմ:

[Շինարար]

Հայկական քիթ

Չգիտեմ, թե որքանով եմ ճիշտ անում, որ այստեղ եմ գրում, բայց թեման իմն է, և այն, ինչ հիմա գրում եմ, ես եմ գրում, պարզապես սա արդեն ոտանավոր չի, իմ մտքերն են, որոնք ուզում եմ կիսեմ նրանց հետ, ով կցանկանա կիսել իմ մտքերը…
Ճի՞շտ է արել Նունե Եսայանը, որ կտրել է մազերը, թե՞ հին սանրվածքը նրան ավելի էր սազում: Գիրացե՞լ է, թե՞ նիհարել Շուշան Պետրոսյանը: Սա շատ կարևոր է, և այս հարցերի պատասխանները միայն մենք կարող ենք տալ: Նունե Եսայան, Շուշան Պետրոսյան ասացի, հիշեցի. մի քանի տարի առաջ, երբ հանրապետության արդեն նախկին նախագահը մեր մի քանի մշակույթի գործիչների պետական կոչումներ էր շնորհել, դա դարձել էր ազգային հարց, ազգովի քննարկում էինք, թե արդյոք այդ գործիչները արժանի էին այդ կոչումներին, ով էր ավելի արժանի, էլ ում կարելի էր կոչում տալ, «Ես որ լինեի որոշողը…»: Ոչ ոքի չէր մտահոգում, որ եթե այդ կոչումները շնորհում է նախագահը, ուրեմն նա էլ որոշում է, թե ով ինչքանով է դրանց արժանի: Ոչ, նախագահն ի՞նչ է հասկանում, դա մենք պետք է որոշենք:
Միայն մենք գիտենք, թե մեր աստղերը ում հետ պետք է ամուսնանան՝ «Ոչ, նրանք բոլորովին էլ հարմար ամուսիններ չեն» կամ «Շատ լավ զույգ կլինեին, ասա՝ մի ամուսնացեք, էլի»: Մենք պետք է որոշենք, թե ինչ երգ երգեն մեր երգիչները՝ «Դա ինչ երգ է, որ նա էլ երգում է», և ինչու՞ միայն երգեն, մենք պետք է որոշենք, թե ընդհանրապես ինչ խոսեն նրանք՝ «Դրա ասելու ոչ տեղն էր, ոչ էլ ժամանակը» կամ «Նա ի՞նչ է հասկանում, որ ի՞նչ էլ ասի, խոսափողն էլ մի ձեռքն են տվել»: Չկրկնվելու համար չեմ խոսում եթերից երևացող մարդկանց հագուկապի մասին քննարկումներից, չնայած բանահյուսական այնպիսի անսպառ պաշար կա այդ քննարկումներում, որ դրանց էջեր կարելի է նվիրել, սակայն եզրահանգումը նույնն է լինելու. միայն մենք գիտենք, այո, դա մեր գործն է, իսկ ուրիշ ո՞վ պիտի որոշի, տվյալ հագուստը կրո՞ղը, ծիծաղելի բաներ մի խոսացեք, բա մենք ի՞նչ անենք:
Երկրի արտաքին, տնտեսական, մշակութային քաղաքականությունը մենք ենք մշակում, ռազմավարական ամենակարևոր խնդիրները մենք ենք լուծում: Իհարկե, մենք լծակներ չունենք մեր կայացրած կարևորագույն որոշումները իրագործելու, դրանք մնում են սուրճի բաժակի շուրջ ընկերուհիների գումարած վեհաժողովների կամ բլոտի սեղանի շուրջ ընկերական գագաթնաժողովների շրջանակներում: Իհարկե, սրանք բոլոր այն միջոցառումները չեն, որոնցում նման սուր հիմնահարցեր են բարձրացվում, պարզապես թվարկեցի արդեն խորհրդանշական նշանակություն ձեռք բերած միջոցառումները, իսկ այս կարգի խնդիրներ քննարկվում են ամենուր` դպրոցներում և համալսարաններում, դասամիջոցին և դասի ժամանակ, աշխատանքի վայրերում, միկրոավտոբուսներում, Սևանի ափին հանգստանալիս…
Այժմ երկինքներից իջնենք գետին: Արդյոք այսքանով սահմանափակվում են մեր, ավելի ճիշտ կլիներ ասել մեր քթի գործունեության, մեր ամենաիմացության ոլորտները: Քավ լիցի, ոչ, իհարկե, ոչ: Մեր քիթն ամենուր է: Ներքևի հարևանը ամուսնության ինչ-որամյակի առթիվ կնոջը ոսկե ապարանջան է նվիրել, շատ իզուր, բոլորովին էլ արժանի չէր: «Ես որ լինեի նրա ամուսինը, մի րոպե նրա կողքը չէի մնա»: Ամենից զավեշտալին այն է, որ այս խոսքերը ասողը կարող է կին լինել, այդ դեպքում բոլորովին էլ զարմանալի չէ, որ նա քննարկվող կնոջ կողքը մի րոպե չէր մնա: Մեր գործունեության ոլորտը շատ բազմաժանր է, մենք գիտենք` ով է վատնում ամուսնու աշխատածը, ով է սխալ կազմակերպում իր տան ծախսերը, մենք կարող ենք յուրաքանչյուրի համար կազմել ծախսերի հակաճգնաժամային ծրագիր, մենք գիտենք, թե ով է սխալ ընտրել իր մասնագիտությունը, ում անունը իրեն բոլորովին չի համապատասխանում, ով ուր գնա հանգստանալու, մենք գիտենք, թե ով ինչ պետք է անի և ինչ չպետք է անի:
Եվ միևնույն ժամանակ մեր ամենասիրած արտահայտություններից մեկը, մեր բառապաշարում ամենագործածական խոսքերից մեկը հետևյալն է` «Չգիտեմ` ինչ անեմ»: Մենք, որ ամեն ինչ գիտենք բոլորի մասին, չգիտենք ինչ անել: Նորմալ է, շատ բախտագուշակներ ասում են, որ սեփական ճակատագիրը գուշակել իրենք չեն կարող, ուրեմն պետք չէ սեփական իմացության, սեփական կարողությունների վրա սկսել կասկածել: Այն, որ չգիտենք, թե մենք ինչ անենք, բոլորովին էլ չի նշանակում, որ չենք կարող իմանալ, թե մյուսներն ինչ անեն:
Սա մենք ենք: Դեռևս Սևակն էր ասում. «Մենք ամենքս դատավոր ենք մի քիչ», ապա ավելացնում էր, որ ինքն էլ է մտնում այդ ամենքի մեջ: Սա մենք ենք ու ես եմ ու դուք եք: Ու ինքներս մեզնից չենք կարող փախչել: Պատահական չէ, որ հայկական քիթը ասվելիք է դարձել իր մեծության պատճառով, այնքան ենք մեր քիթը այստեղ-այնտեղ, չեմ ուզում ասել մեզ չվերաբերող հարցերի մեջ, որովհետև ամեն ինչն էլ մեզ վերաբերում է, մտցրել, որ այն պատմաէվոլյուցիոն հարմարվողականության հետևանքով ձեռք է բերել այն տեսքը, որը հիմա տեսնում ենք հայելու մեջ: Ու եթե ինքներս մեզնից էլ կարողանանք փախչել, մեր քիթը պետք է մեզ հետ վերցնենք: Այստեղ արդեն հայելու մեջ չնայելն էլ մեզ չի փրկի, որովհետև այն միշտ մեր աչքի առաջ է և այնքան ակնառու:
Լավ մնաք:

[Tig]

Լավն էր:
Մեր «մենթալիթետի» վառ նկարագրություն…

[Շինարար]

Լավն էր:
Մեր «մենթալիթետի» վառ նկարագրություն…

Ապրես, Տիգ ջան, որ նեղություն ես կրել այսքան երկար-բարակ գրառումը կարդալու: Ավելացնեմ, որ ես մեզ հենց այդպիսին եմ սիրում:

[Շինարար]

Սա գրել եմ ավելի քան երկու տարի առաջ: Մտորումներ են, այն ժամանակ ուսումնասիրում էի մի հեղինակի, որը իզ էր դրել գտնելու կյանքի իմաստը, ու ես էլ փորձել եմ իմ ձևով հետազոտել այդ հավերժական խնդիրը: Կոչվում է՝

Անհեթեթ մտքեր անհեթեթ կյանքի մասին

Եթե կյանքը այն ճանապարհն է, որը տանում է դեպի մահ, ապա ինչու՞ ենք այն անցնում, ինչու՞ չենք փոխում այն, մտնում այլ ուղի:
Սակայն… այդ ուղին, եթե չտանի դեպի մահ, ապա չի լինի կյանք, իսկ եթե չլինի կյանք, ապա ի՞նչ կլինի…
Իսկ եթե նորից լինի կյանք, մի ուրիշ կյանք, ապա նորից կտանի դեպի մահ, գուցե բոլորովին ուրիշ մահ, բայց մահ:
Այդ դեպքում ինչու՞ ենք մտնում այն, ինչու՞ ենք ծնվում:
Ծնունդը փաստորեն դեպի մահ տանող ուղու մուտքն է, իսկ մինչ այդ…
Եթե ծնունդը ճիշտ ճանապարհից մոլորվելն է, ապա կա այլ ճանապարհ…
Սակայն որտե՞ղ է այն:
Մինչև այժմ ինձ հայտնի բոլոր հղի կանայք ծննդաբերել են կամ… վիժել:
Մի՞թե դա է ճիշտ ուղին:
Բայց չէ՞ որ վիժվածը մեռած է լինում:
Մյուս կողմից, ինչպե՞ս կարող էր նա մահանալ, եթե չի մոլորվել, չի ծնվել, չի հայտնվել դեպի մահ տանող ճանապարհին, կյանք չի ունեցել:
Չնայած գուցե մենք կյանքում ենք լինում մինչև ծնվելը, մինչև ծնվելն ենք մոլորված լինում:
Իսկ գուցե մահը գտնվում է ճանապարհի տարբեր մասերում կամ ողջ ճանապարհին, և մենք մեռնում ենք այնտեղ, ուր բախվում ենք նրա հետ, ոմանք՝ ամենասկզբում, մյուսները՝ ամենավերջում:
Չնայած ո՞վ կարող է ասել, թե որտեղ է ամենավերջը. յուրաքանչյուրը անցել է այդ ճանապարհի մինչև այն կետը, որտեղ բախվել է մահին, և քանի որ դրանից հետո մեռել է, ապա չի կարող մեզ պատմել՝ արդյո՞ք դա էր ամենավերջը, թե՞ դեռ էլի ճանապարհ կար:
Իսկ միգուցե մահը բոլորովին էլ այս ճանապարհի վերջը չէ, այլ նա էլ պարզապես անցնում է այդ նույն ճանապարհով՝ նրա եզրով կամ մեջտեղով կամ մե՛կ եզրով, մե՛կ մեջտեղով, և եթե կարողանանք զգույշ լինել և չբախվել նրան, կիմանանք, թե ինչ կա վերջում:
Ո՜վ գիտի, գուցե ինչ-որ մեկին հաջողվել է հասնել կյանք կոչվող ճանապարհի վերջին՝ առանց բախվելու մահին:
Գուցե մեզ էլ հաջողվի հասնել այնտեղ:
Սակայն եթե դա էլ կյանք չլինի, ապա ի՞նչ կլինի…