Կիրովական, մաս 1:
ՌԱՍՅԱ, ՑԻՌԿ, քաղաքապետարան, Հրազդան ստադիոն, կամաց-կամաց Երևանը հետևում ա մնում: Ականջակալներս միացրեցի ու լրիվ կտրվեցի դրսի աշխարհից: Էսօր ես պետք ա մի քանի ժամով կտրվեմ ախմախ առօրյայից: Աչքիս առաջ մենակ ճամփեն ա, ականջիս ոչ մի ձեն դրսից չի հասնում: Երևանից ինչքան հեռանում ենք, էնքան ավելի ա ցրտում: Ու աստիճանաբար, մետրը մետրի վրա, պայմանները փոխվում են: Սկզբում երևում ա, ոնց են ձյան "փոշեհատիկները" պաբրիսին խփում, մի քանի վայրկյան հետո արդեն "փոշեհատիկները" մեծանում են, մի քանի վայրկյանից էլ հորիզոնն ա երևում ձնի տակ: Մնացած կիլոմետրերին նայում էի, գետնի վրա ոնց որ ձյունը "հոսում էր", կամ բուք էր անում: Ձյուն էր, գոլորշի էր, տենց էլ չիմացա: Չնայած, ես "զբաղված էի", ու չէի էլ խորանում: Մենակ մի անգամ ականջակալներս հանեցի, մի անգամ էլ ձենը անջատեցի. ճամփին ավարիա էր եղել, մի հատ ֆուրգոնի դեմը վարի էր գնացել: Տենց, ինչքան մոտենում էինք Կիրովականին, էնքան հակառակ պրոցեսն էր. "ձնահոսքը" դառավ "ձյուն", հետո "փոշեհատիկներ", հետո կտրվեց: 12-ից տաս պակաս հասանք տեղ: Իջա մառշուտկուց, միանգամից քայլեցի "տուն": Ցուրտ էր, բայց էդ ցուրտը մի տեսակ հարազատ ցուրտ էր: 90-ականներիս* ցուրտն էր: Քայլում էի ավտոկայանի դեմի լեն փողոցով, ճամփին ամեն մի մանրուքի վրա ուշադրություն էի դարձնում: Նայում էի ավտոներին, ավտոների համարներին, ցուցափեղկերին, ապրանքների ցուցակներին, աղջիկներին, աղջիկների քայլվածքին, հագնվածքին, տղաներին, տղեքի քայլվածքին, հագնվածքին, մարդկանց դեմքերին, համեմատում էի Երևանի հետ, համեմատում էի 90-ականների հիշածիս հետ, մի խոսքով, աչքերս վեց-վեց էի արել: Մի տեսակ տեսողական ծարավ էր մոտս: Չտեսի պես նայում էի: Շատ բաներ 99-ից էնկողմ չէի տեսել: Էհ, մանկություն, 90-ականներ, Լևոն նախագահ, լավ, սխալ ուղղությամբ գնացի... Կլոր շուկան տեսա, որտեղ որ մեկ-մեկ մաման-պապան տանում էին հետները: Հիշեցի, որ մի երկու անգամ էլ գիլաս-միլաս կամ հալվա էի ցրել աննկատ: Հետո գլխավոր պողոտայով քայլեցի: Չէ, "սա Երևանը չի", բայց "այստեղ ես տանն եմ" մի տեսակ:
Ինձ մի տեսակ երջանիկ զգացի: Մենակ էն մտքից, որ ես կարամ էս քաղաքում ապրեմ մի գեղեցիկ օր: Բայց մանկություն, Լևոն, 90-ականներ, ափսոս մնացել են անցյալում:
Կլոր ունիվերմագին հասա: Ամենաշատը էն թվերից էդ շենքն ա տպավորվել մեջս: Չնայած 2007-ին որ եկել էի, տեսել էի, կարոտս առել էի, մտել էլ էի, բայց էս անգամ ուրիշ ձև էի նայում: Կամրջով էի անցնում… Այ հիմա ափսոսում եմ, որ գետն էլ չհետազոտեցի, չզննեցի իրա ջուրը, հոսքը, ջրի ձենը չլսեցի… Փոքր վախտ գետը շատ էր "շփվում" հետս, իսկ ես իրան մոռացա: Բարձրանում էի, բարձրանում էի, հեռվում արդեն հարազատ դիմագծեր էի տենում. փոքր սեփական տները սարի լանջի վրա, ծառերի մեջ: Մի քիչ էլ բարձրացա, արդեն ճանաչեցի. ինքն էր:
Վերջի անգամ երբ էի տեսել, 99-ին, թե 2007-ին, չիմացա, բայց չէր փոխվել: Նույնն էր մնացել: Ու տեսա մի հարազատ դետալ.

Ավերված կանգառ: Չգիտեմ, սրա դերը որն ա եղել Լևոնի օրոք, բայց շատ հարազատ ա: Հանեցի հեռախոսը, նկարեցի: Ինձնից 5 մետրի վրա բանվորներ էին գործ անում, գյոզերով նկարեցի, որ չտենան գժի տեղ դնեն: Շարժվեցի առաջ: Հասնում եմ մեր "քուչին": Էս էն դիքն ա, որտեղով որ ամեն օր իջնում էի դպրոց: Դիքի վրա քուջուջ անող հավ տեսա, էլի հեռախոսս հանեցի, նկարեցի: Ոչ թե որ տանեմ տուն դեսքթոփիս քցեմ, այլ նրա համար, որ մանկությունից ի վեր "քուչում քուջուջ անող հավ" չէի տեսել: Կնայեմ, կհիշեմ էդ օրերը: Վերջապես հասա բուն "քուչա": Էն տեղը, որտեղ որ փոքր վախտ խաղում էի: Քանի որ ինձ հալամուլա կամ տափկնոցի (պախկվոցի) չէին խաղացնում, հարևանի երեխեքի հետ միասին մեկ-մեկ բայեվիկ էի խաղում վերևի տների երեխեքի դեմ:
Բայց ասենք որ փչացած հեռախոս կամ ոչ ֆիզիկական-մտավոր բնույթի խաղեր էին խաղում, չգիտես խի խաղացնում էին ինձ:

Էսի էն գրատախտակն էր, որի վրա ով ինչ խելքին փչեր, կնկարեր, կգրեր: Էդ վախտ թաղի մեծ երեխեքը էդ գրատախտակի վրա ինտելեկտուալ խաղեր էին խաղում. "կրիսծիկ-օլիկ" (իքսիկ-նոլիկ), "полечудес" (շոգեքարշ): Ինձ էլ չէին խաղացնում, երևի նրա համար, որ խայտառակ չլնեին իմ տիեզերական գիտելիքների առաջ: Ի դեպ, գրատախտակի կողի ստոլբին էլ էի կարոտել…

Սա էլ հարազատ դարպասս ա: Դարպասի կողը` օղորմածիկ Մակիչ պապի գարաժը: Մի հատ ջղային պապիկ կար, դեմքով Առնոլդ Շվարցենեգերին էր նման (չնայած Շվարցից բոյով էր ու Շվարցից նիհար): Կոնկրետ չեմ հիշում` Շվարցից էի վախում նրա համար, որ դեմքով Մակիչ պապուն էր նման, թե Մակիչ պապիից էի վախում նրա համար, որ դեմքով Շվարցին էր նման, բայց երկուսից էլ վախում էի: Որ մի հատ "ջղային" ֆառերով ավտո էի տենում, Մակիչ պապիին էի հիշում: Անցնենք բուն թեմային: Մեր տունը` Սունդուկյան 14-ը, իրա մեջ 3 հատ բնակարան էր ընդգրկում: Էդ բեռլինյան պատը (հարազատ դարպասս-հեղ.) սարքեցին երևի արտաքին աշխարհի ազդակներից խուսափելու համար: Չնայած, թաղում երևի ամեն մեկը գիտեր էդ դարպասը բացելու պարզ մեխանիզմը, իսկ չիմացողը միանգամից կարար իմանար: Դարպասը բացեցի ու ներս մտա:

Սա էլ էդ պարզ մեխանիզմն էր: Դռան կողքի "ելունդը" պտտում ես, քառակուսի "օդանցքը" բացվում ա, ձեռքդ մտցնում ես, "կողպեքը" քանդում ու մտնում: Ի դեպ, բայեվիկ խաղալու վախտ ես էդ քառակուսի "օդանցքը" օգտագործում էի որպես սնայպեռի կետ: Ըտեղից պրիցել էի բռնում:

Սա մեր կողի ընտանիքի ածուխի պահեստն էր: Մեկ-մեկ որ թաղի փոքրերի հետ "տափկնոցի" էի խաղում (երբ որ մեծերն էլ էին ըլնում, չէին խաղացնում), մտնում էի ըտեղ էի պախկվում: Հիշում եմ, որ պախկվոցիի ամենատարածված դաղալությունը փակողի հետևը պախկվելն էր: Հենց որ հաշիվը պրծնում էր` "թու ես":
Դրա համար սահմանադրական բարեփոխումներ եղան`
-հետևս պախկվողը չի խաղում
-աջ կողս պախկվողը չի խաղում
-ձախ կողս պախկվողը չի խաղում

Իսկ սա կողի ընտանիքի հավաբունն էր: Թիվ 14 տան 3 ընտանիքներից մենակ մենք էինք, որ կենդանի չէինք պահում: Իսկ մեր հարևանները հավ ու ճագար էին պահում: Վերևի հարևանների երեխեքի հետ (կողի հարևանների երեխեքը տարիքով մեծ երեխեքն էին, հետներս չունեին) հողից ճիճու-միճու էինք հանում, բերում կերակրում էինք իրանց հավերին (ոնց էլ չէինք զզվում-հեղ.): Դրա համար իրանց հավերը նորմալ մեծանում էին, իսկ էդ վերոնշյալ կողի հարևանների հավանոցի հավերը էդ "մեծ երեխեքի" տատու խոսքերով (անունը չեմ հիշում). "օրեկան մի ձու էլ չեն ածում..."
: Ու հավերի մահացությունը դրանց մեջ ավելի մեծ տոկոս էր կազմում: Առողջ սննդի պակասը իրա դերը խաղում էր:

Սա էլ մեր տան մուտքի մոտավոր տեսարանը: Որոշ մանրամասներ կուզեի ներկայացնեի:

Մեր e-mail-ը: Տարիների ընթացքում էնքան ա ժանգոտվել, կոդը ջարդել են: Չնայած, ինձ ինչ, մեկ ա նամակ չի գալի, ոչ էլ Լևոնի օրոք ա եկել: Բայց որ 2007-ին գնացել էի, մի հատ թուղթ էի գտել, որտեղ որ գրական հայերենով գրած էր. "Խի ձեր նալոգները չեք մուծում":

Մեր անհյուրընկալ արտաքինով, բայց հյուրընկալ հոգով welcome-ը: Երևի ամենաքիչը ինքն ա փոխվել: Հենց էս ձևով ա ինքը եղել էդ տարիներին: Ու իմ մեջ տպավորվել ա 2 բանով.
1. Էն հս-արլ կողմը որ ցցված երկաթ կա, ժամանակին ոտս թե ձեռս վնասել էր: Հաճախ ուզում էի ծռեի-վնասազերծեի, չէի կարում, ուժս չէր պատում (երևի դրա համար էր ձեռս թե ոտս վնասվել): Մի անգամ պապան էր եկել մի թեթև ծռել: Ու էդ ծռելու պատմությունը ես հիշեցի էն բանից հետո, երբ էսօր ոտով հանգիստ ծռեցի: Փաստորեն, ես եքա ուժեղ տղա եմ դառել:
2. Փոքր վախտ մի հատ ֆաներա էի վեկալել, վրեն տպագիր տառերով գրել էի. "ՎԱՆԱՁՈՐ", ֆաներան տնգել էի էդ welcome-ի դեմը` նեղ արանքում (իբր թե Երևան-Վանաձոր երթուղիով ավտոբուս ա): Նստել էի էդ welcome-ի վրա ու ուղևորներիս էի սպասում: Ափսոս ծխելու չկար մոտս… Մի խոսքով, էդ welcome-ը եղել ա իմ վարորդական կաբինկեն: Հա, ու երբ վերևի հարևանի երեխեքը տեսան, նախանձեցին, մի հատ կարդոնատիպ ֆաներա էլ իրանք վեկալան, մի քիչ հետո բերեցին ցույց տվին. "Նայի` մամայիս գրած Վանաձորը ավելի սիրուն ա": Սիրունը կարող ա սիրուն էր, բայց ձեռագիր էր գրած: Ո՞ր մի ավտոբուսի դեմն են ձեռագիր գրում…
Ու ըտեղ տան հետ կապված պատմությունը ընդհատվում ա, քանի որ դուռը ուզեցա բացեմ, չբացվեց: Բանալիով փակած էր… Շարունակությունը հաջորդ անգամ:
*-Այսուհետ "Լևոնի օրոք", "90-ականներ" և "մանկություն" արտահայտությունները համարժեք են:
Էջանիշներ