Եղիշե Չարենց

[Հայկօ]

Թեմա

Իբրև մեծ պատիվ՝ քեզ բնությունից տրված է լեզու -
Եվ ուրիշ ոչինչ: Երբ մանուկ էիր, լիզում էիր դու
Երևի շաքար:- Մեծացար - հիմա նստուկ ես լիզում.
- Ի՞նչ տարբերություն...

Վարիանտ I

Հայրը, տեսնելով իր երեխային շաքար լիզելիս՝
Նայեց, մտածեց և ասաց որպես մի փիլիսոփա.-
- Լիզի՛ր, սիրելի՛ս, քանի փոքր ես դու՝ շաքար ու կոնֆետ,-
Վաղը մեծացար - ո՞վ գիտե ինչեր դու պիտի լիզես...

Վարիանտ II

Հայրը, տեսնելով իր երեխային շաքար լիզելիս՝
Նայեց, մտածեց և ասաց որպես մի փիլիսոփա.
- Լիզի՛ր, սիրելի՛ս, դարձիր լիզելու դու հմուտ վարպետ
Եվ ամբողջ կյանքդ կդառնա շաքար... Լիզի՛ր, սիրելի՛ս:-

[Հայկօ]

Նա հաչում է աջ ու ձախ,
Քամին որ կողմ որ տանի.
Եթե աջը չընդունես,
Ձախին է՛լ է պիտանի…

[Հայկօ]

Ես հարց եմ տալիս հաճախ հիմա ինձ,
Նայելով ոմանց «փառավոր» դնչին,
Թե ինչու՞ է դարն այսքան վիթխարի,
Իսկ սրանք - այսքան փոքրիկ ու չնչին…

[Հայկօ]

Հենվիր, ով ճիվաղ, նրանց որմերին,
Հայցիր նրանցից և՛ «պատիվ», և՛ «գանձ»,-
Ոչ միայն հոգիդ մուրացիր նրանց,
Այլև մարմինըդ, ո՜վ ողորմելի…

[Հայկօ]

Իմ ամենասիրածը .

Մեֆիստոֆել

Եվ ասաց նա ինձ. «Լսի՛ր, լսի՛ր,-
Ափերիցդ հորդող քո էներժին,
Որ տալիս ես դու գինու, կանանց,-
Տու՛ր անպարտելի խոսքիդ, գրչիդ,
Դարձրու այն մաղձ, թույն ու թանաք…»-

Եվ ես ասացի.- Լսու՛մ եմ, սի՛ր:-

[Երվանդ]

ԱՍՊԵՏԱԿԱՆ


I

Մի հոգնած, տխուր տրուբադուր,
Օրերի գորշ ճամփեքին
Երգում էր հարվածը հատու,
Մահացու հարվածը իր տեգի:
Երգում էր նրանց երգը լուսե,
Մարմինները նրանց ալ-կրակ,
Երգում էր սերը նրանց սև
Ու վերքի արյունն ալվլան:

II

Երգում էր կարոտն իր արթուն,
Երգում էր ամո՛թը այն սև,
Որ կարող է դարձնել մարդուն
Գետնահար ստվեր մի նսեմ:
Իր մռայլ օրերի բանտում,
Աշխարհի գո՜րշ ճամփեքին
Երգում էր հեք մի տրուբադուր
Մահացու հարվածն իր տեգի...

III

«... Հոգնած ու թույլ մի խաչակիր
Ես մի օր այն դղյակը մտա.
Ասպետի լաթեր էր հագիս,
Զրահներս ժանգոտած ու թաց:
Ես դառնում էի սուրբ Քաղաքից
Եվ սրտիս թագուհուն նվեր
Ես տանում էի ցավը վերքիս
Ու կարոտս՝ բա՛րձր ու վեհ...
IV

Դարբասը շռինդով բացվեց. —
Մի զինվոր էր մառ ու մթին:
— Կտանես ողջո՛ւյնս ձեր վեհ
Ու խիզախ, անհաղթ ասպետին:
Ասացի. ու կրկին փակվեցին
Դարբասները մութ ու մռայլ:
Հոգնած խրխնջում էր իմ ձին
Այն օտար ճամփեքի վրա:
V

Ու նորից մռայլ շռինդով
Բացվեցին դարբասները վեհ...
Եվ ասաց. — Ալֆոնս Անդոն
Ձեզ, խոնարհ, խնդրում է վեր:
Ու բռնեց ձիուս սանձից,
Հանեց զրահներս թաց:
Եվ ահա, ես՝ թողած իմ ձին՝
Այն մռայլ դղյակը մտա:

VI

— Ողջո՛ւյն պիլիգրիմ ասպետին.
Ձեզ ծառա Ալֆոնս Անդո:
Ու իջավ գլուխս գետին
Մի անհուն ու խոր եռանդով:
Եվ երբ, շարժումով մի անփույթ,
Բարձրացրի աչքերս լուռ —
Ես տեսա աչքե՛րը նրա մութ
Ու մորուքը ճերմակ ու սուր:

VII

Ծերունի էր Ալֆոնս Անդոն՝
Իննսուներեք տարեկան...
Բայց աչքերը՝ չոր ու անթով՝
Դեռ նայում էին չար ու ագահ:
Նա կարող էր լինել արքա
Մավրերի, կամ ցեղին Արաբ,
Նա կարող էր լինել բռնակալ —
Ամբո՛ղջ աշխարհի վրա:

VIII

Ծերունի էր Ալֆոնս Անդոն,
Բայց իրանը, պիրկ ու խիզախ՝
Նա պահում էր անմար խանդով
Բարձրահեռ, որպես սուր մի նիզակ:
Նա իր կուրծքը պահում էր հաստատ,
Պղնձե վահանի նման թեք,

Եվ իր քայլքը` բիրտ ու վստահ-
Նժույգի քա՛յլք էր երկաթե:

IX

— Ընդունե՛ք հարկը դղյակիս
Որպես ձեր հարկն հարազատ...
Եվ տվեք մեզ սուրբ Քաղաքի
Օրհնությունը, իբրև ընծա: -
Ես նրան դրախտ ցանկացա,
Ես նրան տվեցի երկու խաչ, —
Եվ հանկարծ լսեցի երգի ձայն,
Հնչեցին քնար ու ծնծղա:

X

…Ու մտան երկու գեղանի
Աղջիկներ՝ հուր-հրեղեն…
Մոտեցան կլոր սեղանին,
Դրեցին գավաթներ հողե:
Ու ճկուն շարժումով մի պարե`
Իրենց սեգ ողջույնը տվին...
Ուխտավո՛ր, նման մի արև
Մի՛ անգամ թող կյանքդ արևի:

XI

Ուխտավո՛ր, մի՛ անգամ կյանքիդ
Օրերում տխուր ու մռայլ
Թող ցոլա հրհուր ու անգին
Այդպիսի մի բախտ քո վրա:
Թող բացվի այդպիսի մի լույս
Երկրային կյանքում քո խավար —
Եվ ապա՝ տանջանքին հլու`
Թող սիրտդ հավիտյա՛ն նվա:

XII

Երկու լույս էին վառ նրանք…
Երկու բոց սպիտակ ու սև,
Երկու խոլ արև հուրհուրան,
Երկու հուր հրաշքներ լուսե…
Մեկի բոյը — սեգ մինարեթ,
Մյուսինը — սև մի սոսի.
Մեկը վառ, պայծառ մի արև,
Մեկը կաթ, արծաթ մի լուսին:

XIII

Բեդվինի խարույկներ էին խոլ
Սևամած աչքերը մեկի,
Մյուսի աչքերը — տխուր
Միրաժներ էին անմեկին:
Մեկի կուրծքը մզկիթ էր սպիտակ,
Մյուսինը — սե՜գ մի տաճար.
Մեկը բիլ գազե՛լ էր կապուտաչ,
Մեկը հուր նժույգ սևաչյա...

XIV

Մեկը թիռ քայլում էր թեթև,
Թռչկոտում էր, որպես բիլ գազել…
Մյուսի քայլքն հրաթև —
Թռի չք էր դաշտերում ավազե...
Աշխարհում դեռ չի երազել
Նման բախտ և ո՛չ մի արքա, —
Բայց այդ վառ բախտին տիրացել,
Տիրացե՛լ էր Անդոն չարկամ:

XV

Ու հոսում էր հուր-հրահուր,
Թափվում էր գինին սեղանին:
Ու տարփում էին բո՛ց մի մահու
Մարմինները նրանց գեղանի:
Ու քամում էր գավաթը հողե,
Ու նայում էր Անդոն չարկամ-
Կույսերին հո՛ւր-հրեղեն՝
Աչքերով չա՛ր ու ագահ:

XVI

Ու իջավ, որպես սև գիշեր
Իմ սրտին թախիծը մռայլ:
Ու մի ամպ՝ մութ-մշուշե`
Ծանրացավ հոգուս վրա:
Ու ոռնաց մրրի՛կը իմ հոգում,
Ուրագանը շաչե՛ց ավազե -
Մի վա՛գր էր իմ սրտում մորմոքում,
Վիրավոր էր չա՛ր մի բազե:

XVII

Մոռացել էի արդեն ես
Իմ սրտի թագուհուն լուսե,
Որի դեմքը կյանքում հողմածեծ
Տարինե՛ր էի երազել:
Մոռացա կարոտը իմ վառ,
Մոռացա թագուհուն իմ անգին,
Որի մի՛ հայացքի համար
Ես դարձել էի խաչակիր:

XVIII

— Հանգի՛ստ ասպետիդ վաստակած-
Ու ոտքի ելավ Անդոն:
Մռայլ` բարձրացավ ու գնաց,
Հեռացավ, որպես հուշ անթով:
Ու նրա ետևից գնացին
Աղջիկները հո՛ւր-գեղանի...
Իսկ ես... մինչև լույս մնացի`
Կռթնած կլոր սեղանին:

XIX

Մինչև լույս մնացի կիսաքուն
Կռթնած կլոր սեղանին,
Մինչև լույս պարեցին իմ հոգում
Այն կույսերը հուր-գեղանի:
Մինչև լույս, ինչպես ալվլան
Երկու բոց, սպիտակ ու սև`
Իմ հոգում պարեցին նրանց
Մարմինները լո՛ւյս ու լուսե:

XX

Եվ, ինչպես հավաքվում է քամին
Դաշտերում մառ ավազե,
Կամ ինչպես չար թշնամուն
Մոտենում են քայլերն հովազի,
Կամ ինչպես բեդվինը չարկամ
Հարձակվում է հեռվից հանկարծ
Մի կարոտ խոր ու ագահ
Իմ հոգում շաչեց ու ընկավ:

XXI

Մինչև լույս աղմկեց իմ հոգում
Այդ կարոտը, որպես ուրագան,
Մինչև լույս մռնչաց անքուն
Այդ կարոտը չա՛ր ու ագահ:
Մինչև լույս իմ հոգում շաչեց
Այդ կարոտը, որպես է՛գ մի հովազ,-
Ու ծեգին իմ սիրտը հողմածեծ
Անապատ էր արդեն գորշավազ:

XXII

Անապատ էր արդեն գորշ ու շոգ
Իմ հոգին՝ տապ ու մթին,
Ուր անբավ կարոտը ճնշող
Հղանում էր տենդեր անմեկին:
Կախված էր իմ գլխին կարծես
Անշարժ ու շոգ մի արև —
Ու ծարավ արշավում էի ես
Դաշտերում անջուր -մոխիրե...

XXIII

Ու թվում էր, թե նորի՛ց, նորի՛ց
Ահա ես` խոլ մի խաչակիր –
Թռչում եմ դաշտերով մոխիրե`
Ժանգոտած զրահներ հագիս:
Արշավում եմ անխոնջ ու ծարավ
Ու նորից եռանդ եմ ու վազք,-
Դաշտերով տոթ, գորշավազ
Արշավո՛ւմ եմ դեպի Դամասկ:

XXIV

Այն գիշերը ուշ լուսացավ,
Այն գիշերը տևեց մի դար:
Այն գիշերը անթիվ անգամ
Ես Կարմիր Քաղաքը մտա:
Այն գիշերը խեղդամահ արի
Իմ սրտում հազա՛ր սարացին,
Եվ նայում էին ինձ խավարից
Այն կույսերը հուր-հրածին...

XXV

Առավոտը, մռայլ, բացվեց:
Դուրսը մութ էր, մրրիկ ու քամի:
Գլխիկոր` դեռ նստած էի ես`
Կռթնած կլոր սեղանին:
Իմ սրտում անապատ էր արդեն,
Իմ սրտում կեսօ՛ր էր արդեն շոգ-
Երբ դղյակը դանդաղ զարթնեց.
Լսեցի հեռու մի շշուկ:

XXVI

Ու վագրի նման վիրավոր
Ցատկեցի իսկույն ես տեղից՝
Ու թռա անհուն ծարավով,
Ինչպես նետ՝ պոկված աղեղից:
Ու իջա ես դղյակի
Ներքնահարկը մռայլ ու մութ.
Ու խեղդում էր արդեն իմ հոգին
Մի կարոտ` համր ու անգութ:

XXVII

Եվ ահա աչքերով բոցակեզ
Ու սրտի վագրային խանդով –
Ես տեսա՝ դանդաղ այնպես,
Լուռ, գնում էր Ալֆոնս Անդոն:
Ու նրա քայլերին դանդաղ
Հետևում էին հեզանազ,
Օրորուն քայլերով խանդոտ –
Այն կույսերը փայլ ու երազ…

XXVIII

Ես նայում էի անկյունից:
Հեռանում էին համրաքայլ..
Ու թվաց, թե հո՜ւր մի գինի
Լցվում է սիրտս ագահ:
Եվ ահա ես տեսա, որ թեթև
Այն կույր սերը հուր-գեղանի
Ծերունի ասպետի ետևից
Հեզանազ, մտան բաղանիք...

XXIX

Մի առյուծ էր, որ — իմ սրտում
Վիրավոր` խոլ մռնչաց:
Իմ հոգում փոթորիկ էր պայթում,
Ճարճատում էր մրրիկ մի չար:
Ես կանգնել էի քարացած,
Ես զգում էի, ուր հիմա
Կծալվեն ոտքերս հանկարծ
Հողմածեծ շամբերի նման:

XXX

Եվ ես էլ չիմացա — ինչպես
Հաջորդ վայրկյանին, խանդոտ –
Քարացել էի արդեն ես
Այն մռայլ, այն մութ դռան մոտ:
Եվ զգում էի ես միայն
Մի կարոտ՝ հուր-խելագար,
Որ մի էգ բորենու նման
Ուտում էր սիրտս ագահ:

XXXI

Ես կանգնել էի դռան մոտ,
Բայց տեսնում էի արդեն ես
Մարմինները նրանց խանդոտ,
Մարմինները լույս ու հրկեզ:
Եվ տեսնում էի, որ մռայլ
Ծերուհու անկար խանդով
Հրեղեն մարմինները նրանց
Չարչարո՛ւմ է Ալֆոնս Անդոն...

XXXII

Ես տեսնում էի կույսերի
Մարմինները՝ երկու ա՛լ-կրակ,
Որ ծերի մութ գիշերին
Գալարվում էին ալվլան:
Ես տեսնում էի ծերունու
Մարմինը՝ չոր-հողագույն.
Մի ճիվա՛ղ էր սև-լրբենի,
Մի կտրիճ էր Ալֆոնս Անդոն...

XXXIII

Ու փարվել էր Ալֆոնս Անդոն
Գալարուն ու տոթ կույսերին,
Ու խմում էր անհագ եռանդով
Քրտինքները նրանց ուսերի:
Քրտնքոտ ծնկներին էր փարում,
Ձեռքերով մարում էր երկու բոց,
Գրկում էր մեջքերը գալարուն,
Փարվում էր` չար ու անթով:

XXXIV

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

XXXV

Ես տեսնում էի մշուշում
Տարփանքով վառվող երկու բոց,
Երկուսի մեջտեղում — ծեր մի շուն.
Ու լալիս էր հոգիս հողմակոծ:
Որպես հուր երկու ժապավեն,
Երկու օձ` սպիտա՛կ ու սև —
Ծերունու մարմինը փաթաթել,
Գալարվում էին օձաձև:

XXXVI

Ես նայում էի հուսահատ
Ու ճչում էր հոգիս խանդից
Եվ ուզում էր հոգիս-նզովված
Տիեզերքն ու կյանքը քանդի:
Կուտակվում էր կրծքում իմ տոչոր,
Ահռելի ու սև մի սամում,-
Ես արդեն — մի վա՛գր էի չար,
Փոթորի՛կ էի ես անհուն:

XXXVII

Ես կարող էի բյուրավոր
Ոսոխներ խեղդել, հոշոտել,-
Հորդահոս արյան ծարավով
Արնահամ դիակներ ուտել:
Որպես չար, արնախում բորենի
Ես կարող էի սի՛րտը հանել —
Թե ընկած լիներ ծերունին
Իմ ճանկերը պիրկ ու անել:

XXXVIII

Բայց կանգնել էի ես քարացած
Ու խղճուկ էի, որպես շուն:
Լսվում էր ներսից երգի ձայն,
Ու պարում էին մշուշում:
Ու պարում էին երկու հուր,
Երկու բոց` սպիտակ ու սև-
Ու փարվում էին ծերունուն
Գալարքով խո՛լ — օձաձև…

XXXIX

Պայթե՛ց փոթորիկը գլխիս
Եվ սիրտս ահեղ մռնչաց:
Մրրիկի պես շաչով մտա ներս,
Բորենու պես ագահ ու չար:
Ու իջավ տեգս երկաթե
Նրա չոր կրծքին ծերուկ, —
Ու հաջորդ վայրկյանին արդեն
Թավալվում էր նա ա՛լ լճերում:

XԼ
Ու լցվեց բաղանիքը հանկարծ
Կանացի սուր ճիչերով.
Զգացի, որ կրծքիս ընկան,
Բռնեցին ինձ երկու ուրու:
Երկու բոց` սպիտակ ու սև,
Երկու հուր հրեշներ է՛գ.
Երկու չար ոսոխներ օձաձև.
Երկու խոլ չարքե՛ր հուսաբեկ:

XԼI

Ու վայում էին կատաղի,
Ու ծեծում էին ինձ նրանք:
Նրանց դեմքը դարձել էր դեղին
Ու հայացքը՝ օձ ալվլան:
Այդ վայրկյանը հուր-արյունի
Զառանցանք էր՝ խոլ միստերի.
Ու հոսում էր ալ մի գինի
Դեպի սիրտս նրանց զիստերից...

XԼII

Ճանկռթում էին նրանք ինձ,
Գազազած՝ ձեռքերս կծում,
Ու թքում էին դեմքիս
Վահրով՝ դառն ու կծու:
Ու լուսե մատներով չարկամ
Իմ աչքե՛րն էին փորփրում.
Օ, մահու քա՛ղցր վայրկյան,
Օ, նզո՛վք, անեծք, աններում:

XԼII

Զառանցանք էր, տենդ էր թվում
Այդ վրեժը չար էգերի:
Ու տրվել էի ես հլու
Նրանց չար, տանջող կամքերին:
Ու խփում էին երեսիս
Նրանք հուր-թեթև ոտքերով:
Ու անհույս, սև մի կսկիծ
Լռվում էր սիրտս խռով...

XԼIV

Եվ հանկարծ թողեցին նրանք ինձ
Ու հասան մեռած ծերուկին:
Կախվեցին նրա չոր դեմքից,
Փարվեցին կրկի՛ն, կրկի՛ն:
Ու ներկաս էր արյունը նրա սև,
Ծերունու արյունը մութ-
Մարմինները նրանց լուսե,
Մարմինները դառն ու անգութ:

XԼIV

Համբուրում էին ծերուկի
Սպիտակ շրթերը նրանք:
Ու ճչում էին դառնագին,
Ու կանչում էին — նրան:
Ու սրբում էին վերքի
Արյունը մազերով իրենց սև: —
Ու ընկած էի ես մեջքիս`
Մերժված, խեղճ ու անսեր…

XԼIV

Ո՛վ երկինք, պայթի՛ր գլխիս,
Փոթորի՛կ, մազերիս տեղա՛.
Տատասկնե՛ր թող բացվեն ճամփիս,
Կայծակնե՛ր գլխիս թող շողան:
Կուրանա՛ն թող աչքերն իմ դաժան,
Չորանա՛ թող ձե՛ռքը իմ չար,
Թող գգվի ինձ մա՛հ տարաժամ,
Թող հոգիս դժոխքո՛ւմ ճչա...

XԼVII

Ինձ գցին բանտը դղյակի,
Ինձ համար սուսեր սրեցին:
Բայց էլի լիքն էր հոգիս
Այն սիրով հուր-հրածին:
Ու մռայլ բանտից ես փախա,
Որ կյանքի գո՜րշ ճամփեքին
Երգեմ իմ այս սե՛րն արնահամ
Ու հատու հարվածը իմ տեգի:

XԼVIII

Չուզեցի մեռնել բանտում
Ու թաղել սերս անհետ:
Ուզեցի լինել տրուբադուր,
Դղյակից-դղյակ թափառել:
Ուզեցի, որ լուռ չմնա,
Չմարի սիրտս հրկեղ, —
Ուզեցի ապրե՛լ մշտական,
Որ նրանց գովքը երգեմ:

XԼIX

Երկու լույս էին վառ նրանք,
Երկու բոց սպիտակ ու սև,
Երկու խոլ արև հուրհուրան,
Երկու հուր-հրաշքներ լուսե:
Մեկի բոյը — սեգ մինարեթ,
Մյուսինը — սև մի սոսի.
Մեկը — վառ, անմար մի արև,
Մեկը — կաթ, արծաթ մի լուսին:

Լ
Բեդվինի խարույկներ էին խոլ
Սևամած աչքերը մեկի,
Մյուսի աչքերը — տխուր
Միրաժնե՛ր էին անմեկին:
Մեկի կուրծքը մզկի՜թ էր սպիտակ,
Մյուսինը – սե՛գ մի տաճար,
Մեկը — բիլ գազե՜լ էր կապուտաչ,
Մեկը — հուր-նժո՛ւյգ սևաչյա:

ԼI

Մեկը թիռ քայլում էր թեթև,
Թռչկոտում էր, որպես բիլ գազել.
Մյուսի քայլքն հրաթև —
Թռիչք էր դաշտերում ավազե:
Աշխարհում դեռ չի՛ երազել
Նման բախտ և ո՛չ մի արքա,
Բայց այդ վառ բախտին տիրացել,
Տիրացե՛լ էր Անդոն չարկամ...

ԼII

Ես կարող էի նրանց հետ
Աստծու գահին տիրանալ,
Դամասկի վրա հարձակվեք
Մեն-մենակ` հա՛ղթ ու անահ:
Ես կարող էի, որպես շուն,
Հավիտյան նրանց ո՛տքը լիզել. —
Օ, նրանց ոտքերի՛ փոշում
Ինձ համար դրախ՛տ էր լուսե:

ԼIII

Բայց ահա — հոգնած մի տրուբադուր.
Օրերի գորշ ճամփեքին
Երգում եմ հարվածը հատու,
Մահացու հարվածը իմ տեգի:
Երգում եմ նրանց երգը լուսե,
Մարմինները նրանց ա՛լ-կրակ,
Երգում եմ սե՛րը նրանց սև
ՈԼ վերքիս արյո՛ւնն ալվլան:

ԼIV

Երգում եմ կարոտն իմ արթուն,
Երգում եմ ամո՛թը այն սև,
Որ կարող է դարձնել մարդուն
Գետնահար ստվեր մի նսեմ:
Ուխտավո՛ր, լսի՛ր հիմա դու.
Աշխարհի գո՛րշ ճամփեքին
Երգում է հե՛ք մի տրուբադուր
Մահացու հարվա ծը իր տեգի…

[Երվանդ]

Էս իմ ամենասիրածն ա, վերջն ա, իսկ ընդգծածս տողերը ամեն անգամ կարդալուց փշաքաղվում եմ:

[Հայկօ]

Դաշնակցականներին

(Ներբող քաղաքական)

Լծված տերերի շառաչուն կառքին՝
Հռնդում եք դուք այդտեղ վայրահաչ.
Ժանգոտած սուսեր ձեռքերիդ պահած՝
Անկում եք կարդում իմ նոր աշխարքին:
Օ, դո՛ւք, ողբալի պնակալեզնե՛ր,
Բռնակալների մի հետին քուրջում
Կծկըված՝ արդյոք կարո՞ղ եք տեսնել,
Թե ինչո՛վ ենք մենք ապրում ու շնչում:
Կարո՞ղ եք արդյոք ձեր դեղին ոգին,
Որ սնվել է լոկ հրով ու արյամբ.
Ծառս չլինի ու չբողոքի
Իմ երկրի հանդեպ, որ հավե՛տ հարյավ:
Դուք չե՞ք հրդեհով միշտ շառագունել
Ու երկիրն հանձնել սրի ու հրի,
Օ, դո՛ւք, արշինի՛ երկրպագուներ,
Ասպետներ ոսկու ու մաուզերի:
Դուք չէի՞ք արդյոք, որ բախտը այս մերկ,
Բազում սրերով զարկած աշխարքի
Ձեր պիղծ ձեռքերով կապեցիք երեկ
Բռնակալների արնածոր կառքին:
Դուք չէի՞ք, որ մեր այս բազմալեզու
Երկրի առաջին այգաբացին դե՛ռ,
Գործերով ձեր պիղծ, ու ժանտ, ու քսու
Դարձաք բռնակալ ցարերին ընկեր:
Եվ ըմբոստության շունչը գեղեցիկ,
Որ հառնում էր այն դժնի օրերում:
Դուք չէի՞ք, որ ձեր ձեռքով խեղդեցիք
Այն ազգամիջյան սև նախճիրներում:
Դուք չէի՞ք, որ ողջ Ժողովուրդը իմ
Այն անօրինակ փորձության ժամին
Քշեցիք դեպի դաշտերը ռազմի,
Որպես հավելյալ թնդանոթի մի՛ս:
Անշե՛ղ է եղել ձեր ուղին միշտ է՛լ,
Դուք պատվով եք ձեր պայքարը տարել.
Եվ դա - տերերի պայքարն է եղել
Իր երթին ելած ժողովրդի դե՛մ:
Դա չդադարող պայքա՛րն է եղել
Ձեզ կյանքի կոչած դասակարգերի,
Եվ ձեր գործերի պսակն հրեղեն
Եղել է երկիրն՝ արցունքի հեղեղ,
Եվ ժողովուրդը՝ կրկնակի՛ գերի:

Ո՞ր դժոխքն է էլ ձեզ այդպես հեգնել
Ու լցրել այդքան անմիտ ցանկությամբ,
Որ տե՜ր եք ուզում դուք այսօր կանգնել
Դարերի՜ ավանդ մեր ժառանգության:
Դուք տեր եք ուզում ձեզ հայտարարել
Այն հերոսական, հսկա պայքարի,
Որ ժողովո՛ւրդն է իմ երեկ վարել
Ընդդեմ բռնակալ սուլթանի՛, ցարի՛:
Դժգոհ է եղել իր վզին նստած
Բռնակալներից նա բազմապիսի,
Դուք նրա վսեմ ընդվզումը այս
Ենթարկել եք միշտ ձեր մութ երազին:
Նա ծա՜ռս է եղել տիրողների դեմ՝
Լինելով անհաց վաստակի գործիք,
Դուք ըմբոստության այդ տենչը վսեմ
Աշխատել եք միշտ ցանցել ու լծել
Թե՛ հայ, թե՛ օտար տերերի գործին:
Լեռնացել է նա, իր սիրտը սրբել
Արհավիրքների հրե հորձանքում-
Դուք նրան դավել, մեջքի՜ց եք խփել
Ու տարել անվերջ անկումից անկում:
Ձգտում եք հիմա պայքարը այդ մեծ
Ձե՛րն հայտարարել մտքերով մթին,
Մենք չե՛նք տա սակայն այդ պսակը ձեզ,
Չի սազում նա ձեր արնոտ մռութին:
Իզո՜ւր եք ոռնում այդպես վայրահաչ
Դուք անկախության պայքարի մասին․
Դա մե՜րն է հիմա, դա մե՛րն էր առաջ,
Որքան էլ դավով դուք բազմապիսի
Փորձեր եք արել, փորձում եք հիմա,
Ինչպես միշտ՝ ահա կրկի՛ն ու կրկի՛ն
Մեզ քշել դեպի կործանում ու մահ,
Մեզ լծել, ծախու գրաստի նման,
Թե՛ հայ, թե՛ օտար տերերի կառքին:

Ինչպես աշխարհի ճորտերին բոլոր․
Այնպես էլ գերի աշխարհին իմ հին
Երկինք մի մաքուր, արև մի բոսոր
Լոկ հոկտեմբերյան հողմերը տվին:
Մեզ ասին նրանք, որ կյանք մի վսեմ
Կերտելու համար հարկավոր է նախ
Ձեր դե՛մ մահացու պայքար սկսել,
Ձեզանի՛ց լինել հեռու ու անկախ:
Եվ կրում ենք մենք այդ պայքարը վեհ
Մեր երկրի անկախ արևի ներքո,
Որ Լենի՛նն է մեծ մեզ մի օր տվել՝
Պրոլետարիատի հաղթական ձեռքով:
Ոռնացե՜ք այդտեղ, որքան կամենաք,
Ու սրե՛ք մեր դեմ սուսեր ժանգոտած,
Մենք կլնենք անհա՛ղթ, մենք կլնենք անա՛հ,
Երբ թնդանոթը մեր դեմ որոտա:
Իսկ մինչ այդ՝ կապված ամբողջ աշխարհի
Պայքարի ելած ստրուկների հետ՝
Կերտում ենք ահա մի շենք վիթխարի,
Որ շիրիմն է ձեր լինելու հավետ:
Մաքառում ենք մենք՝ մեր երթին լծված,
Աշխատում անդուլ, կերտում, կառուցում,
Եվ վաղվա անմար հավատով լցված՝
Երգում է քնարն իմ պղնձաձույլ․․․


1929

[Մարկիզ]

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Նա մի պոեմ պիտի գրեր
Ու մի պիես, ու մի վեպ.
Գրի առավ, թղթեր դրեց
Եվ հայացքը հառեց վեր.
Նայեց, նայեց առաստաղին,
Հանճարի տեսք ընդունեց,
Դեմքին իջավ խորը թախիծ,
Քունը տարավ… ու քնեց:
Երկա՜ր քնեց:- Եվ աչքերը
Խորը քնից բացեց երբ-
Թերթում կարդաց, որ գրել է
Նա մի պիես ու մի վեպ:-

[Մարկիզ]

Հայկ ջան լավ ես, չէ.


Սա Չարենց Է գրել…

[Շինարար]

Էքսպրոմտ, գրված հողմի ժամանակ
(Գրական նավապետին)

Սանձե՜լ է ուզում հողմերին
Այս… ողորմելին:

Չարենցին պաշտում եմ:

[Lexsa]

Նրանք ովքեր Չարենցին լավ չեն ճանաչում խորհուրդ չեմ տա կարդալ

Արմիկ, Արմիկ,
Դու տղայի ունես մարմին,
Բարակ մարմին,
Կրակ մարմին, -
Որպես եղեգ գարնանային
Ախ, կուզեի մոտս գայիր, -
Բարակ մարմինդ տայիր,
Քեզ գգվեի, դողայի,
Գիրկս առած քեզ դող տայի
Որպես քնքուշ մի տղայի
Արմիկ, Արմիկ,
Դու շրթունքներ ունես կարմիր, -
Հաստ շրթունքներ կրքաբորբոք,
Ամռան ար¢, կրակ ու շոգ
Քո շուրթերի հուրը կարմիր

***

Արմիկ, ուզում եմ, որ գաս
Շորերըդ հանես -
Եւ մերկ նըստես վըրաս -
Համարձակ անես,
Ինչքան չքնաղ կլինես
Երևի դու մերկ.-
Փոքրիկ մանկան նման,
Հասուն-ինչպես բերք
Արմիկ, ուզում եմ քեզ հետ
Մեն-մենակ լինեմ,
Հետո քեզ շինեմ
Գրկեմ մարմինդ տկլոր,
Որ տեգիս
Հպվեն կոնքերդ կլոր



**********

Մերկ պառկեցիր ոսկեզօծ
Վագրի մորթու վրա...
Արեգակի պես կիզող,
Կարմիր կրակ!..
Մոտենայի ես ծածուկ,
Գգվեի վերից -
Եւ տրվեիր կամացուկ
Շշնջալով ՙմեռի¯ր՚...

**********

Մանկական կոնքերիդ վրա
Արևը հինա է դրել, -
Դու շոգ ես, կեսօր հուրհրան,
Մանկիկ իմ հրե...
Արև ես, հինա ես, արևելք ես, -
Երգերիս ջրցայտքի ներքո
Նվիրի°ր ինձ մարմնիդ արևելքը
Որ անեմ քեզ կրքով ու երգով!..

**********

Էլի իմ դեմ է պատկերդ,
Էլի ուզում եմ ես քեզ,
Էլի թեքվում են մտքերս
Դեպի մարմինդ հրկեզ
Էլի սուզում եմ իմ մտքում
Նիզակս հուր քո մեջ, -
Նվաղում ես դու կիսաքուն
Գգվանքներով քո շեջ...

[Lexsa]

Նրանք ովքեր Չարենցին լավ չեն ճանաչում խորհուրդ չեմ տա կարդալ

http://bnagir.masis.am/?issue=13&work=138

[Արիացի]

Նրանք ովքեր Չարենցին լավ չեն ճանաչում խորհուրդ չեմ տա կարդալ

Փաստորեն, դու լավ ես հա Չարենցին ճանաչում? Իսկ քեզ էլ օգնել են Չարենցին ճանաչել Վահան Իշխանյանն ու Ջեյմս Ռասսելը:

[Lexsa]

Փաստորեն, դու լավ ես հա Չարենցին ճանաչում? Իսկ քեզ էլ օգնել են Չարենցին ճանաչել Վահան Իշխանյանն ու Ջեյմս Ռասսելը:

Սխալվում ես ինքս էտքան գիտակցական մակարդակ ունեմ որ կարողանամ հանճարներին ճանաճել բայց ցավոք ոչ բոլորն են հասել գիտակցական էդ մակարդակին