Բացատրական բառարան

[Մեղսավոր]

Ճիշտն ասած ինձ համար անհասկանալի տարբեր բառերի բացատրությունը պարզելու այսպիսի միջոց շուտվանից էի փնտրում, բայց չգիտեմ ինչու երբեք մտքովս չէր անցել ԴԱՐ ակումբում այն որոնել: Ինչևէ, ուրախ եմ, որ հիմա ա ունեմ հնարավորություն ձեզանից հայցելու այն բոլոր բառերի բացատրությունները որոք իմ համար անհասկանալի են, սակայն շատ են պատահում հատկապես հայ երգ լսելիս:

Կոնկրետ էս պահին մի գուցե չկարողանամ հիշեմ բոլոր բառերը որոնք ինձ անհասկանալի են, բայց որոնք որ հիշու եմ կգրեմ: Խնդրում եմ բացատրեք նրանց նշանակությունները:

տմույտ
լաո

[Արևածագ]

Տմույտը երևի տմույն պիտի լինի- 1. դժգույն, աղոտ 2. տգեղ:
Լաո- որդի:

[ինա]

խնդրում եմ օգնել գտնել բառերի բացատրությունը
առինքնել
արհավիրք
բազրիք
բանուկ
դեգերել
երախայրիկ
երաշխիք
թանձրուք
հեգ, հեգ
հերյոտանք
նավակատիք
պատարագ
ստահակ
տրտմաշուք
արմտիք
ճակ

[Chuk]

առինքնել - գրավել, հրապուրել
արհավիրք - աղետ
բազրիք - աստիճանների կողքի բռնելատեղը, բալկոնի «հենվելատեղը»
բանուկ - ակտիվ երթևեկություն ունեցող
դեգերել - թափառել
երախայրիկ - եթե վերջում ք լինի (երախայրիք), ապա առաջին պտուղն է, կ-ով բառ կարծես թե չկա
երաշխիք - որևէ բանի կատարման կամ ասենք անխափան աշխատելու համար տրված վստահեցում, ապահովում (ռուսերեն՝ гарантия)
թանձրուք - մրուրն ա, օրինակ սուրճի տակ մնացող զանգվածը
հեգ - խեղճ, թշվառ
հերյոտանք - երևի «հերյուրանք» բառը նկատի ունեք, որը անհիմն մեղադրանքը, զրպարտությունն է
նավակատիք - ինձ անծանոթ բառ էր, արտագրեմ բառարանից. «ծննդյան, զատկի, վերափոխման և խաչի եկեղեցական տոների շաբաթ օրը, երբ պասը բաց են անում՝ ուտիսվա կերակուրներ են ուտում՝ առանց մսի»
պատարագ - եկեղեցական արարողություն է, ժամերգություն
ստահակ - խարդախ, ժուլիկ
տրտմաշուք - տխուր հանդիսավորությամբ
արմտիք - գազարի, բողկի ու նման բույսերի արմատային մասը, որն ուտելի ա
ճակ - էս բառն էլ ձեր շնորհիվ սովորեցի, էլի բառարանից արտագրեմ. «1. (հին) էգ ձի, մատակ, զամբիկ: 2. (գվռ.) Զենքը յուր պարագաներով: 3. (գվռ.) փոխարեն, տեղ»

Եթե նախադասության կոնտեքստում ասածս թարգմանությունները չսազեն նախադասությունն ամբողջովին դրեք: Բառերից մի քանիսը մի քանի իմաստ ունեն, ես գրել եմ ամենատարածված ու գործածական իմաստները:

[Եղիայեան]

13. անոսր - թևատակ(եթե չեմ սխալվում)
14.Ղամբար - ամբարտակ(բարբառային բառ է)
20. հունդ - հացահատիկի պատիճը, ինչպես՝ ցորենի հունդ, կա նաև բարբառային անեծք, "հունդդ չորանա" այսինքն սերունդ չտաս, կամ տոհմդ վերջանա

անոսր - պարզապէս նօսր կը նշանակէ, այսինքն՝ ոչ խիտ, ցանցառ
ղամբար - լամբ, լամբար, ջահ
հունդ - սա բուն իսկ սերմն է, և ոչ թէ պատիճը, որ արտաքին կեղևն է կամ փարը. անէծքն ալ կը վերաբերի ուղղակի սերմին ու ոչ թէ կեղևին. ունինք ունդ ձևն ալ, որմէ ընդեղէն բառը:

[Եղիայեան]

առինքնել - գրավել, հրապուրել
արհավիրք - աղետ
բազրիք - աստիճանների կողքի բռնելատեղը, բալկոնի «հենվելատեղը»
բանուկ - ակտիվ երթևեկություն ունեցող
դեգերել - թափառել
երախայրիկ - եթե վերջում ք լինի (երախայրիք), ապա առաջին պտուղն է, կ-ով բառ կարծես թե չկա
երաշխիք - որևէ բանի կատարման կամ ասենք անխափան աշխատելու համար տրված վստահեցում, ապահովում (ռուսերեն՝ гарантия)
թանձրուք - մրուրն ա, օրինակ սուրճի տակ մնացող զանգվածը
հեգ - խեղճ, թշվառ
հերյոտանք - երևի «հերյուրանք» բառը նկատի ունեք, որը անհիմն մեղադրանքը, զրպարտությունն է
նավակատիք - ինձ անծանոթ բառ էր, արտագրեմ բառարանից. «ծննդյան, զատկի, վերափոխման և խաչի եկեղեցական տոների շաբաթ օրը, երբ պասը բաց են անում՝ ուտիսվա կերակուրներ են ուտում՝ առանց մսի»
պատարագ - եկեղեցական արարողություն է, ժամերգություն
ստահակ - խարդախ, ժուլիկ
տրտմաշուք - տխուր հանդիսավորությամբ
արմտիք - գազարի, բողկի ու նման բույսերի արմատային մասը, որն ուտելի ա
ճակ - էս բառն էլ ձեր շնորհիվ սովորեցի, էլի բառարանից արտագրեմ. «1. (հին) էգ ձի, մատակ, զամբիկ: 2. (գվռ.) Զենքը յուր պարագաներով: 3. (գվռ.) փոխարեն, տեղ»

Եթե նախադասության կոնտեքստում ասածս թարգմանությունները չսազեն նախադասությունն ամբողջովին դրեք: Բառերից մի քանիսը մի քանի իմաստ ունեն, ես գրել եմ ամենատարածված ու գործածական իմաստները:

պատարագ - բուն իմաստով՝ կը նշանակէ զոհ. պատարագել՝ զոհել. պատարագի արարողութեան միջոցին կը հանդիպինք սա նախադասութեան. « Քրիստոս պատարագեալ բաշխի ի միջի մերում»,- որ կը նշանակէ զոհուած քրիստոսը մեր միջև կը բաշխուի, մեզի մաս առ մաս կը տրուի, և սա ճիշդ այն պահուն, երբ պատարագիչը կ'օրհնէ ՄԱՍԸ, որ կը խորհրդանշէ Քրիստոսի մարմինը և որը քիչե տք պիտի բաշխուի հաւատացեալներուն:
արմտիք - այս բառին կապը արմատ-ին հետ խաբուսիկ է. կը նշանակէ հացաբոյս՝ ցորեն, գարի, վարսակ, եգիպտացորեն և այլն:

[Chuk]

պատարագ - բուն իմաստով՝ կը նշանակէ զոհ. պատարագել՝ զոհել. պատարագի արարողութեան միջոցին կը հանդիպինք սա նախադասութեան. « Քրիստոս պատարագեալ բաշխի ի միջի մերում»,- որ կը նշանակէ զոհուած քրիստոսը մեր միջև կը բաշխուի, մեզի մաս առ մաս կը տրուի, և սա ճիշդ այն պահուն, երբ պատարագիչը կ'օրհնէ ՄԱՍԸ, որ կը խորհրդանշէ Քրիստոսի մարմինը և որը քիչե տք պիտի բաշխուի հաւատացեալներուն:
արմտիք - այս բառին կապը արմատ-ին հետ խաբուսիկ է. կը նշանակէ հացաբոյս՝ ցորեն, գարի, վարսակ, եգիպտացորեն և այլն:

...

Եթե նախադասության կոնտեքստում ասածս թարգմանությունները չսազեն նախադասությունն ամբողջովին դրեք: Բառերից մի քանիսը մի քանի իմաստ ունեն, ես գրել եմ ամենատարածված ու գործածական իմաստները:

[Ձայնալար]

Ինչ որ մեկը գիտի՞ ռուսերեն «люкарнa» կամ անգլերեն «dormer» բառերի հայերեն տարբերակը։ «Ձեղնահարկային լուսամուտից» բացի։

Լուսիջույց

[Եղիայեան]

Այ դա լավ հարց է Միջին հայերենի բառ է, հիմա չի օգտագործվում: Բայց գիտեմ, որ քաղցրալեզու է, այսինքն` կամ լորիկն է, կամ սոխակը, հնարավոր է` կաքավիկը Ուլուանան ավելի մասնագիտացված բառարաններ ունի, որքան տեղյակ եմ, ինքը ավելի ճիշտը կասի:

արօր - սա բաւական խոշոր, մօտաւորապէս բադի ծաւալով թռչուն է. Արարատեան դաշտի ճահիճներուն մէջ միշտ ալ գտնուած է, և Վախտանկ Անանեանը գործածած է այս բառը: Զայն կը գտնենք ժողովրդական հետևեալ երգին մէջ ևս. « Արօրն ասաց տատրակ հաւքուն, Ինչո՞ւ կու լաս կուց-կուց արուն, Երթայ լցուի փոքրիկ առուն...», որուն տատրակը կը պատասխանէ. « Գնաց գարուն, եկաւ աշուն, Ցամքեց ջրիկ աղբիւրներուն...» և այլն:

[jannes]

Լուսիջույց

Դա երդիկին չի՞ վերաբերում։

[dvgray]

մեսրոպահանճար . ինչ է նշանակում ?

բառը հանդիպել է այստեղ
http://www.aravot.am/wp-content/uplo.../8.03.2012.pdf
թերթի առաջին էջին, "Սիրելի ուսուցիչներ" վերնագրի տակ;

[armaelo]

Տրամաբանորեն բառը պետք է նշանակեր Մեսրոպ Մաշտոցի նման հանճար ունեցող կամ այդ հանճարով ստեղծված։ Այս կոնտեքստում ինձ թվում է բառագործածությունը այդքան էլ ճիշտ չէ. երևի «մեսրոպահանճար մայրենի» ասելով նկատի են ունեցել՝ «մեսրոպյան այբուբենը և մայրենի լեզուն»։

[dvgray]

Տրամաբանորեն բառը պետք է նշանակեր Մեսրոպ Մաշտոցի նման հանճար ունեցող կամ այդ հանճարով ստեղծված։ Այս կոնտեքստում ինձ թվում է բառագործածությունը այդքան էլ ճիշտ չէ. երևի «մեսրոպահանճար մայրենի» ասելով նկատի են ունեցել՝ «մեսրոպյան այբուբենը և մայրենի լեզուն»։

իսկ ո՞ր լեզվական կանոնն է թույլ տալիս այսպիսի մանիպուլացիա անել ու այսպիսի խրթին, ես կասեի ոչ բարեհնչյուն բառ գոյացնել:
և հետո, այսպես կարելի է լիքը նոր բառեր արտաբերել /վիկտորհամբարձումյանահանճար և այլն /: կա՞ արդյոք որևէ սահման այս լեզվաբանական ինքանագործներությանը

[Chuk]

իսկ ո՞ր լեզվական կանոնն է թույլ տալիս այսպիսի մանիպուլացիա անել ու այսպիսի խրթին, ես կասեի ոչ բարեհնչյուն բառ գոյացնել:
և հետո, այսպես կարելի է լիքը նոր բառեր արտաբերել /վիկտորհամբարձումյանահանճար և այլն /: կա՞ արդյոք որևէ սահման այս լեզվաբանական ինքանագործներությանը

Կարծում եմ, որ յուրաքանչյուրի իրավունքն է նոր բառեր ստեղծելն ու կիրառելը, եթե դա չի արվում պաշտոնական փաստաթղթաշրջանառությունում: Իսկ թե տվյալ բառը որքանով ընդունելի ու կիրառելի կլինի, արդեն կորոշի հենց ինքը՝ լեզուն, այսինքն մենք, էդ լեզուն կիրառողներս: Կամ կմերժենք ու դուրս կնետենք լեզվից, կամ էլ հակառակը՝ կընդունենք լեզու: Որևէ անհատ չի կարող որոշել ոչ բառի լավն ու կիրառական լինելն ու մտցնել լեզու (ոչ թե մի անգամ կիրառել), ոչ էլ հակառակը՝ բառի անբարեհնչությունն ու վատ լինելն ու դուրս նետել:

Տյվալ բառը ես էլ եմ մեղմ ասած ապուշություն համարում ու կարծում եմ, որ ուղղակի չի դառնա կիրառական բառ, մի քանի հոգի՝ ստեղծողի գլխավորությամբ, գուցե մի քանի անգամ կօգտագործեն ու կանցնի, կգնա:

[dvgray]

- ինչի՞ ես անթրաշ:
- թրաշ եմ պահում:

հիմա, "անթրաշ" ասելով հասկանում եմ չսափրված
"թրաշ եմ պահում" ասելով տրամաբանորեն ի՞նչ պետք է հասկանալ, եթե անթևաշը առանց սափևվելն էր, ապա թրաշն էլ է դուրս գալիս առանց սափրվելը: իսկ "ան" -ը նախածանցը որ կարծեմ ժխտման համար է ծառայում, բա՞ ինչ եղավ: