Հրապարակվել է շատ կարևոր փաստաթուղթ

[Chuk]

։Բայց եթե գիտեինք, ինչու ենք զարմանում։

Չենք զարմանում եղածի վրա, զարմանում ենք լկտիության ու լպիրշության վրա, դա խոստովանելու ու փորձելու ցույց տալ, որ դա նորմալ է: Զարմանում ենք այդ բացահայտ ցինիզմի ու դիմացինին էշի տեղ դնելու նախանձելի ունակության վրա:

Զարմացած եմ նաև, որ քո նման մարդը դա նորմալ է գնահատում: Ակամա սկսեցի մտածել, որ աշխարհն արդեն փուլ է եկել, եթե արդեն գրագետ մարդկանց մեջ են այնպիսիք հանդիպում, որ դրան նորմալ են վերաբերվում...

[Տատ]

Չուկ, դու հիմա ծաղիկիդ միջից ես վրդովվում։ Մի օր կնստես տատասկի մեջ (դա քո անձնական փորձին է վերաբերվում, ոչ թե երկրի վիճակին)...
Գիտես, ընդունելության քննություններին կաշառք վերցնելն ու տալն ավելի զզվելի է, քան ոստիկանությանն այդպիսի հրաման տալն ու չհերքելը։ Մի՛ կենտրոնացի։
Մեր նախագահներից ոչ մեկը դրա դեմ չի պայքարել, նաև ամենակրթվածը։

[Mephistopheles]

...........
Գիտես, ընդունելության քննություններին կաշառք վերցնելն ու տալն ավելի զզվելի է, քան ոստիկանությանն այդպիսի հրաման տալն ու չհերքելը։ Մի՛ կենտրոնացի։
Մեր նախագահներից ոչ մեկը դրա դեմ չի պայքարել, նաև ամենակրթվածը։

Տատ ջան, կներես, որ խառնվում եմ, բայց արի կենտրոնանք: Ուրեմն եթե քեզ հարցնեն թե ո՞րը կուզես երեսիդ կրակենք ու մահակով գլխիդ տանք, թե ընդունելության քննության համար քեզնից կաշառք վերցնենք. ինչքան երկար պիտի մտածես պատասխանի համար ու ի՞նչ պիտի լինի պատասխանը…Կարծու՞մ ես որ կա մեկը որ կասի "արի կլինի մի հատ դուբինկով գլխիս տուր մի հատ էլ երեսիս կրակի…էդ կաշառքը տանննել չեմ կարում"… որպեսզի այս ամենը պատկերավոր լինի արի կլինի մի հատ էլ նկար դնեմ…իմիջայլոց սա "ոստիկանությանն այդպիսի հրաման տալն ու չհերքելու" արդյունք է…սա ամենաթողության այն մտնոլորտն է ստեղծում որտեղ "ընդունելության քննություններին կաշառք վերցնելն ու տալն" ընդամենը զանցանք է:

[Mephistopheles]

Շատ շնորհակալ եմ Տրիբուն ջան: Շատ էլ հետաքրքիր էր…

[Մտահոգ]

ԳԱԳԻԿ ՋՀԱՆԳԻՐՅԱՆԻ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՀ ՀՔԾ ՊԵՏԻ «ՔՆՆՉԱԿԱՆ ՀԱՆՁՆԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ» ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

2008թ. մարտի 5-ին ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայության պետ Ա.Միրզոյանը «քննչական հանձնարարություն» է ուղարկել Վայոց Ձորի մարզի դատախազ Հ.Պալյանին: Գրության բովանդակությունից երևում է, որ նույն «հանձնարարությունն» ուղարկվել է նաև դատախազության բոլոր տարածքային մարմիններին: Դա Ա1 պլյուս կայքում տեղակայված հաղորդագրությամբ հաստատել է նաև ՀՔԾ ՀԿԳ ավագ քննիչ Վ.Հարությունյանը:

Նշված փաստաթուղթը բացահայտում է նախաքննությունն իրականացնող մարմնի կողմից մարտի 1-ի դեպքերի վերաբերյալ քրեական գործ հարուցելու իրական նպատակները, հիմնավորում ՀՀ քաղաքացիների նկատմամբ իրականացվող մասսայական հետապնդումների քաքաղական բնույթը:

Փաստաթուղթն ի ցույց է դնում նաև այն կազմողների իրավական անգրագիտությունը:
Անհրաժեշտ եմ համարում անդրադառնալ այս ստեղծագործության նաև ձևական, ֆորմալ կողմին, այնուհետև` իրավական-բովանդակային:

Այս «քննչական հանձնարարությամբ» խախտվել է իշխանությունների տարանջատման սահմանադրական սկզբունքը` գործադիր իշխանության մարմնի` Հատուկ քննչական ծառայության պետը հանձնարարություն է տվել դատական իշխանության մաս կազմող դատախազության տարածքային մարմնի ղեկավարին:

ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի համաձայն, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավաuու են կատարելու միայն այնպիuի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Uահմանադրությամբ կամ oրենքներով:
ՙԴատախազության մասին՚ ՀՀ օրենքի համաձայն, մարզի դատախազին ցուցումներ, հանձնարարություններ տալու լիազորությամբ օժտված են միայն ՀՀ գլխավոր դատախազն ու նրա տեղակալները:

ՙՀատուկ քննչական ծառայության մասին՚ ՀՀ օրենքի համաձայն, Հատուկ քննչական ծառայությունն առանձին ստորաբաժանում է, իրականացնում է նախաքննություն, որևէ վերադաս լիազորություն չունի և չի կարող ունենալ ՀՀ դատախազության որևէ ստորաբաժանման նկատմամբ, դեռ ավելին, ՀՔԾ կողմից իրականացվող նախաքննության օրինականության նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու իրավասությամբ օժտված են ՀՀ գլխավոր դատախազը և նրա լիազորած դատախազները: Տարածքային ստորաբաժանումները ղեկավարող դատախազներին ՀՔԾ վարույթում քննվող քրեական գործերով հանձնարարություն կամ ցուցում կարող է տալ միայն գլխավոր դատախազը: Փաստորեն ՀՔԾ պետն իր ՙքննչական հանձնարարությամբ՚ գերազանցել է իր լիազորությունները և յուրացրել գլխավոր դատախազինը:

Ըստ նշված փաստաթղթի, ՀՔԾ պետը մարզի դատախազին ՙհանձնարարություն՚ է տվել ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով: Մինչդեռ նշված հոդվածի համաձայն. ՙայլ վայրում քննչական գործողություններ կատարելու անհրաժեշտության դեպքում քննիչն իրավունք ունի այդ գործողությունները կատարել անձամբ կամ դրանց կատարումը հանձնարարել տվյալ վայրի քննիչին կամ հետաքննության մարմնին՚:

Դեռևս 2008թ. մարտի 2-ին ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի նորմերի կոպիտ խախտումներով ՀՔԾ պետի որոշմամբ ստեղծվել է օպերատիվ-քննչական խումբ, որում ներգրավվել են տարբեր մարզերում գործող ստորաբաժանումների քննիչներ և հետաքննության մարմնի աշխատակիցներ: Մինչդեռ քննչական ստորաբաժանման ղեկավարն իրավասու է ձևավորել միայն նման քննչական խումբ` դատախազի ցուցումի առկայության պայմաններում և ոչ երբեք օպերատիվ-քննչական: Այս դեպքում էլ յուրացվել են ՀՀ ոստիկանության, ԱԱ ծառայության, հարկային մարմինների օպերատիվ խմբեր ձևավորելու լիազորությունը:

Նույնիսկ ոչ իրավաբանների համար պարզ է, որ մարտիմեկյան դեպքերի վերաբերյալ քրեական գործը հարուցելուց հետո Հատուկ քննչական ծառայությանը վերապահվել են հավելյալ արտոնություններ և լիազորություններ, որոնցից օգտվելով Հատուկ քննչական ծառայությունը ներազդում է իշխանության բոլոր թևերը ներկայացնող կառույցների և պաշտոնատար անձանց վրա:

Դրա հետևանքներից ամենաակնառուն այն է, որ արդարադատություն իրականացնելուն կոչված դատարանները և անխտիր բոլոր դատավորներն այսօր դարձել են Հատուկ քննչական ծառայության քննիչների վարորդների տեղակալների օգնականների քարտուղարներ:

Այս ՙքննչական հանձնարարությունը՚ ևս մեկ ապացույց է, որ ՀՔԾ-ն չի էլ փորձում թաքցնել կամ քողարկել իր ունեցած ազդեցությունը նշված կառույցների և անձանց վրա:

Հիշատակված քրեական գործի շրջանակներում հարյուրավոր մեղադրյալների նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ ՀՔԾ քննիչների կողմից դատարաններին ներկայացված և ոչ մի միջնորդություն չի մերժվել, այն դեպքում, երբ դրանց զգալի մասը կատարվել են միջին ծանրության հանցանքների գործերով: Դատարանների որոշումները ընդհուպ մինչև ստորակետները կրկնում են ՀՔԾ քննիչների կողմից ներկայացրած միջնորդությունները: Մեղադրյալների և նրանց պաշտպանների կողմից բերված վերաքննիչ բողոքներից և ոչ մեկը վերաքննիչ դատարանի կողմից չի բավարարվել, իսկ նախադեպային իրավունքի նորմեր ստեղծելու մոլուցքով տարված վճռաբեկ դատարանը մինչ օրս չի համարձակվել վարույթ ընդունել որևէ բողոք:

Եթե որևէ մեկի նկատմամբ փոփոխվել է խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը, ապա դա արվել է միայն ՀՔԾ քննիչների կողմից կայացված և գլխավոր դատախազի կողմից հաստատված որոշումներով:

Հատուկ մարտի մեկի դեպքերի վերաբերյալ հարուցված քրեական գործով հայտնագործվում է նոր իրավագիտություն, ավելի ճիշտ քրեական իրավունքի և քրեական դատավարության հանրաճանաչ այնպիսի ինստիտուտների, կամայական, որպես կանոն տարածական մեկնաբանություն, ինչպիսիք են հանցակազմը, մեղադրյալների պաշտպանական իրավունքը, բերման ենթարկելը, ձերբակալումը: Նպատակահարմարությունից ելնելով այս կամ այն դրույթը մեկնաբանում են ինչպես խելքներին փչում է:

Հանձնարարության առաջին մասը կրկնում է քրեական գործ հարուցելու մասին որոշման մեջ նշված ՙԼևոն Տեր-Պետրոսյանը և նրա համախոհներ ու աջակիցներ, ՀՀ ԱԺ պատգամավորներ Խաչատուր Սուքիասյանը, Սասուն Միքայելյանը, ՙՀայկական ժամանակ՚ օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Նիկոլ Փաշինյանը և այլոք՚ շարադրանքը: ՙՔննչական հանձնարարության՚ հաջորդ մասերը բացահայտում են, որ նախաքննական մարմնի կարծիքով ՙև այլոք՚-ը հենց Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբների պետերն են, նրանց ընտանիքի անդամները, հարևանները, ինչպես նաև ՀՀ բոլոր քաղաքացիները, որոնք մասնակցել են հանրահավաքներին:

[Մտահոգ]

ՙՔննչական հանձնարարությամբ՚ ՀՔԾ պետը դատախազին հանձնարարել է. ՙՊարզել հանրահավաքներին և զանգվածային անկարգություններին մասնակցած նոր անձանց և սեղմ ժամկետում նրանց, ինչպես նաև տարբեր օրերի հանրահավաքներին մասնակցած գործով վկաներին…՚:

Հետևապես, հանրահավաքներին մասնակցած մի քանի տասնյակ հազար անձինք նախաքննական մարմնի կողմից դիտարկվել են որպես վկաներ, իսկ երբ դրան հավելում ենք նույն հանձնարարության առանձին կետեր, ստացվում է, որ այդ անձինք ենթադրաբար արդեն ապագա մեղադրյալներ են:
ՙՀանձնարարության՚ մեջ որպես պարզաբանման ենթակա հանգամանքներ նշվել են.
- ՙՀանրահավաքների ժամանակ ինչ էին խոսում օտարերկրյա պետություններիի կողմից ցուցաբերվող աջակցության մասին, հատկապես` որ երկրների՚: Ստացվում է, որ օտարերկրյա պետությունների կողմից ՀՀ-ին հնարավոր ցանկացած աջակցություն, այդ թվում նյութական, տնտեսական, նախաքննական մարմնի կողմից համարվում է հանցագործություն:
- ՙԱրդյոք հանրահավաքների մասնակիցները չէին գիտակցում, որ անկայուն այս իրավիճակը ձեռնտու է հարևան պետություններին, ինչպես նաև այլ գերատեսչություններին՚: ՙՀանձնարարությունը՚ կազմողների ընկալմամբ` պետության հոմանիշը այլ գերատեսչություններն են, և դրանք հավասարազոր կատեգորիաներ են: Բացի այդ ստացվում է, որ բոլոր հարևան պետությունները մեր թշնամիներն են, որոնց ձեռնտու է մեր երկրի ՙանկայուն վիճակը՚:
- ՙԱրդյոք հանրահավաքների մասնակիցները չէին խոսում Հայաստանից Ռուսաստանի ներկայությունը հանելու օգտին՚: Անհասկանալի է` ՌԴ ինչ ներկայության մասին պետք է հետևության հանգեր ՙհանձնարարությունը՚ ստացողը: Գուցե խոսքը տնտեսական ներկայության մասին է /օրինակ ՙՎիվասել՚ կամ ՙԱրմենտել՚/, կամ խոսքը գնում է Հայաստանից ՌԴ զինված ուժերը հանելու մասին, իսկ միգուցե ՀՔԾ պետն ավելի վառ երևակայություն ունի և խոսքը գնում է Հայաստանից ՌԴ դեսպանատան աշխատակիցների ՙներկայությունը հանելու օգտին՚: Բոլոր դեպքերում պարզ է, որ քրեական գործի քննությամբ քննարկվում են արտաքին քաղաքական լուրջ հարցեր:
Հետաքրքրական է ՙհանձնարարության՚ այն հատվածը, որտեղ հեղինակները նշում են. ՙհարցաքննել Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբի պետերի հարևաններին՚: ՀՔԾ պետը քրեական իրավունքի կարևոր ինստիտուտի` հանցակցության վերաբերյալ, կատարել է լուրջ հայտնագործություն: Ըստ այդ հայտնագործության, Լ.Տեր-Պետրոսյանի շտաբի պետերի հարևանները հանցակիցների նոր տեսակ են: Հուշելու կարգով ասենք, որ ՀՔԾ պետը կարող էր չբավարարվել հարևաններով և անցներ քավոր-սանիկներին, սկեսուր-զոքանչներին, աներ-սկեսրարներին կամ ՙքեռու մարդկանց՚:

ՙՔննչական հանձնարարությունում՚ տեղ է գտել նաև հետևյալ ցուցումը. ՙբնակության վայրերից վերցնել հանրահավաքներին մասնակցած անձանց, ինչպես նաև Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբի պետերի, նրանց ընտանիքի անդամների վերաբերյալ տեղեկանքներ ու բնութագրեր, ստուգել հանրահավաքներին մասնակցած անձանց, ինչպես նաև Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբի պետերի դատվածությունը, հանրահավաքներին մասնակցած անձանց, ինչպես նաև Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբի պետերի վերաբերյալ ոստիկանության անձնագրային բաժանմունքից հանել քաղաքացու անձնագրի ձև 1-ի պատճենը՚:

ՙՀանձնարարությունը՚ ապացուցում է, որ ի սկզբանե քաղաքական որոշում է կայացված եղել, որ հանրահավաքներին մասնակցած անձինք, ինչպես նաև Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբի պետերը ստանալու են կասկածյալի կամ մեղադրյալի կարգավիճակ: Ինչի համար էլ այդ քաղաքացիներին հարցաքննելուն զուգահեռ հանձնարարվել է հավաքել այնպիսի փաստաթղթեր, որոնք անհրաժեշտ են անձանց որպես կասկածյալ կամ մեղադրյալ ներգրավելուց հետո:
Հետաքրքրական է նաև ՙհանձնարարությամբ՚ նախատեսված ՙընտանիքի անդամներ՚ կատեգորիան: ՀՔԾ պետն իր ՙհանձնարարությամբ՚ յուրահատուկ զարգացրել է սովետական քրեական իրավունքի տեսության ու պրակտիկայի պատմության ընթացքում Վիշինսկու կողմից լայնորեն կիրառված օբյեկտիվ մեղսայնացման տեսությունը. բացի նախընտրական շտաբի պետերից, հանցակիցներ է համարել նաև նրանց ընտանիքի անդամներին ու հանձնարարել տեղեկություններ և բնութագրեր հավաքել վերջիններիս վերաբերյալ: Քրեական իրավունքի այս նորամուծությունը մարտիմեկյան գործի շրջանակներում ՙարդյունավետ՚ փորձարկվել է Մալխասյանների, Միքայելյանների, Սուքիասյանների, Սափեյանների, Սիրունյանների, Ջհանգիրյանների և այլ ընտանիքների վրա: Ինչպես ռուս հայտնի գրող Անդրեյ Բիտովն է նշել իր ստեղծագործություններից մեկում` հայկական ընտանիքը չի սահմանափակվում մեկ հարկի տակ ապրողների ազգակցական կապով, ուստի ՀՔԾ-ն եղբայրներից, զավակներից, ծնողներից շատ դեպքերում անցել է հորեղբայրներին, հորաքույրերին, մորեղբայրներին և այլն:

ՙՀանձնարարության՚ մեկ այլ պարբերությամբ ցուցում է տրվել. ՙԱնհրաժեշտ է պարզել Լ.Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբների պետերի հեռախոսահամարները, դրանց մուտքային և ելքային զանգերը վերծանելու թույլտվություն ստանալու համար համապատասխան միջնորդությամբ դիմել դատարան՚: Անձի հեռախոսահամարի մուտքային և ելքային զանգերի վերծանումները ստանալու համար միջնորդությամբ դատարան դիմելու համար նախաքննական մարմինը պետք է ունենա քր.դատ օրենսդրությամբ նախատեսված համապատասխան հիմքեր: ՙՀանձնարարությամբ՚ չի ներկայացվել օրենքով սահմանված որևէ հիմք վերծանումները ստանալու համար, նույնիսկ չկան անձանց անունները, ում հեռախոսահամարների մուտքային և ելքային զանգերի վերծանումները հանձնարարվում է ստանալ: ՙՀանձնարարությամբ՚ պարտադրվում է կամ հեռախոսահամարների զանգերի վերծանումներ ստանալ առանց օրինական հիմքերի կամ այդ վերծանումները ստանալու համար ՙստեղծել՚ արհեստական, ձևական հիմքեր: Նման տրամաբանությամբ ղեկավարվելով, կարող էր հանձնարարվել ստանալու ՀՀ ողջ բնակչության հեռախոսահամարների վերծանումները և գաղտնալսել հեռախոսային խոսակցությունները:

ՙՀանձնարարությունում՚ առկա է նաև հետևյալ միտքը. ՙօպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներով պարզել Երևան տանող երթուղային և տաքսի ավտոմեքենաների այն վարորդներին, ովքեր հանրահավաքներին մասնակցած անձանց իրենց ավտոմեքենաներով տեղափոխել են Երևան, նրանք ում հետ են եղել, ովքեր են վճարել տեղափոխման վարձը և որտեղ, ինչ են խոսել հանրահավաքների մասին՚: Որևէ մեկին հանրահավաքի տեղափոխելը, առավել ևս որևէ մեկի փոխարեն տրանսպորտի գումարը վճարելը քրեորեն պատժելի չէ: Այս ՙհանձնարարությամբ՚ ոտնահարվում են նաև հայ ժողովրդի մոտ արմատավորված այն ավանդույթները, երբ մարդիկ հյուրասիրում են, միմյանց փոխարեն վճարում են ուտելիքի կամ տրանսպորտի գումարը:

Քանի որ մարտի 5-ի ՙքննչական հանձնարարությունը՚ տրվել է քրեական դատավարության օրենսգրքի նորմերի կոպիտ խախտումներով, ուստի այս հանձնարարության հիման վրա նախապատրաստված բոլոր նյութերը, հարուցված բոլոր գործերը ապօրինի են, դրանց քննության ընթացքում ձեռք բերված բոլոր ապացույցներն անթույլատրելի են, չեն կարող դրվել որևէ մեկի մեղադրանքի կամ դատավճռի հիմքում:

Այսքանից հետո էլ, ՙփառապանծ՚ քաղաքական կոալիցիայի ներկայացուցիչները հայտարարում են, թե Հայաստանում քաղբանտարկյալներ չկան, իսկ մարտի մեկի դեպքերի կապակցությամբ հարուցված գործը չի պարունակում քաղաքական տարրեր, այլ հանդիսանում է սովորական քրեական հանցագործությունների վերաբերյալ քննվող գործ:

ԳԱԳԻԿ ՋՀԱՆԳԻՐՅԱՆ

[Վիշապ]

Չենք զարմանում եղածի վրա, զարմանում ենք լկտիության ու լպիրշության վրա, դա խոստովանելու ու փորձելու ցույց տալ, որ դա նորմալ է: Զարմանում ենք այդ բացահայտ ցինիզմի ու դիմացինին էշի տեղ դնելու նախանձելի ունակության վրա:

Զարմացած եմ նաև, որ քո նման մարդը դա նորմալ է գնահատում: Ակամա սկսեցի մտածել, որ աշխարհն արդեն փուլ է եկել, եթե արդեն գրագետ մարդկանց մեջ են այնպիսիք հանդիպում, որ դրան նորմալ են վերաբերվում...

Չուկ, իսկ ես զարմանում եմ, որ դու զարմանում ես։ Գրագիտություն, բանականություն… դատարկ բաներ են, լավն ու վատը, թացն ու չորը տարբերելու համար էլի ինչ–որ բան է պակաս… երևի հավատը, անհավատ մարդիկ պատրաստ են արդարացնելու ամեն մի կեղծիք, քանի որ չեն հավատում արդարությանը, անհավատ մարդիկ պատրաստ են արդարացնելու թալանը, քանի որ չեն հավատում արդար վաստակի գոյությանը, անհավատ մարդիկ պատրաստ են արդարացնելու սուտը, քանի որ չեն հավատում ճշմարտությանը… այ այսպիսի պարադոքս