Հոգեվարքից հետո (օրագիր)

[StrangeLittleGirl]

-... Կարևորը՝ դիստանցիա պահես,- էս rainbow-ի խոսքերն են, ու ի˜նչ ճիշտ է ասում:

Երկու տարի առաջ ընդհանրապես չէի պատկերացնի, որ կկարողանամ ակումբցիների հետ ինչ-որ տեղ գնալ, դեռ մի բան էլ երկու գիշեր անցկացնել նրանց հետ:

Չէի պատկերացնում, բայց կատարվեց:

Չէ, Ակումբում կան մարդիկ, որոնց հետ էլի չեմ պատկերացնում քաղաքից դուրս գնալ: Ու էդ էն մարդիկ են, առանց որոնց մի ժամանակ կյանք չունեի:

Իսկ ես այլևս չեմ ուզում շրջապատված լինել այնպիսի մարդկանցով, առանց որոնց կյանք չեմ ունենա: Դա չի ստիպում նրանց պակաս սիրել: Ուղղակի պահում ես հեռավորություն ու շարունակում երջանիկ լինել:

Եվ ուրախ եմ, որ Ակումբն արդեն այնքան մեծ է, որ ընտրության հնարավորություն ունես. այլևս քեզ շրջանից դուրս չես զգում:

Դիլիջանում հավաքվել էինք մեծամիտներով... Քանի՞սս խոստովանեցինք, որ մեծամիտ ենք կամ «մեր հնարավորությունները ճիշտ ենք գնահատում»: Տարիներ առաջ կնեղվեի «դու մեծամիտ ես» մեղադրանքների տեղատարափներից: Հիմա թեթև եմ նայում: Էրեխեքն էլ են թեթև նայում. «Հա, մեծամիտ ես, ու մենք քեզ տենց սիրում ենք»:

Նկատել եմ նաև, որ կան շատերը, որոնց մի ժամանակ տանել չէի կարողանում, իսկ այսօր իմ ամենասիրելիներից են. հայկական պարեր պարող մեծ փորիկով Վարդը... ու մեկ էլ... մի ակումբցի, որը վաղուց չի մտնում, բայց վերջերս ինչ-որ շատ եմ կարոտում:

[StrangeLittleGirl]

Այս ամառ Երևանի/Հայաստանից չմեկնելու արդյունքում այնքան էլ չհանգստացա: Եթե ասեմ՝ վատ ժամանակ անցկացրի, սուտ կլինի, բայց փաստը մնում է փաստ, որ աշխատանքի վերադառնալիս դեռ հոգնած էի: Երկար ժամանակ ինքս ինձ հարցնում էի, թե ինչու տանը հանգստանալ չի լինում: Մտածում էի՝ գուցե վերանորոգումն էր պատճառը կամ էլ օդը կամ այն, որ լրիվ վերականգնվելու համար միջավայրի փոփոխություն է պետք:

Հիմա, երբ ճամպրուկս սենյակի կենտրոնում է, թղթերս՝ իրար կողք շարված, պահարաններիս դռները բաց՝ սպասելով, թե երբ պետք է դուրս բերեմ հագուստս, պրեզենտացիաս գրեթե պատրաստ, իսկ հեռախոսս չի լռում զանազան մարդկանց գործնական ու ընկերական առաջարկներից, հասկանում եմ, որ իսկական հանգիստը մեկնելն է: Որովհետև այսպես կարող ես մերժել բոլորին և ունենալ շատ հարգելի պատճառ. թարգմանություն չեմ անի, դասախոսություն չեմ կարդա, նամակ չեմ գրի, հանդիպման չեմ գա. Հայաստանում չեմ լինելու: Իսկ եթե մնայի այստեղ, ունենալու էի ևս մեկ ուժասպառ անող շաբաթ, որովհետև կա´մ չէի կարողանալու մերժել, կա´մ մարդիկ նեղանալու էին ինձնից:

Բացակայությունը հարգելի պատճառ է, ավելի հարգելի, քան հիվանդությունը:

[StrangeLittleGirl]

Վիեննայում սուրճ եմ խմում...

[StrangeLittleGirl]

Երբ պրեզենտացիայիս համար այս օրը ընտրեցի, լավ չհասկացա, որ դա պատահական չէր... Սկզբում որոշել էի չկարդալ, բայց հետո զգացի, որ ամոթ է, երբ մի երկրից երեք հոգով եկել են, բայց ոչ ոք պրեզենտացիա չի բերել: Իսկ ես միակն էի, որ պատրաստել էր: Չուզեցի խայտառակել Հայաստանը: Ու իմ աշխատանքը կներկայացնեմ հենց Անկախության օրը:

[StrangeLittleGirl]

Քամին քշեց, Օկտոբերֆեստը Մյունխենից բերեց Զալցբուրգ… Ի՞նչ էի ասում: Էստեղ համատարած գարեջրախմոցի չկա, բայց քիչ չեն տարազներով կանայք ու տղամարդիկ: Սկզբում գլխի չէի ընկնում, մտածում էի՝ Զալցբուրգի բնակիչները տարած են: Հասկացա այն ժամանակ, երբ ավստրիացի կազմակերպիչներից մեկին, որը պատրաստվում է այսօր Մյունխեն գնալ, տարազով տեսա:

[StrangeLittleGirl]

Դասախոսները լցվեցին մեքենան և ուղևորվեցին դեպի Մյունխեն՝ ալկաշանալու: Մենք ձեզ ալկաշանալ ցույց կտանք:

[StrangeLittleGirl]

Էլիզաբեթի ու նրա ՊՄՍ-ի մասին կպատմեմ հետո: Իսկ այսօր՝ գալիս եմ տուն:

[StrangeLittleGirl]

Եթե անկեղծ լինենք, մի շաբաթ բացակայելուց հետո մենակ մի բան էի կարոտել Հայաստանում... ֆրանսերենի դասերը: Չգիտեմ՝ լացե՞մ, թե՞ ծիծաղեմ իմ անզգացմունքայնության վրա:

[StrangeLittleGirl]

Երևի հոգնած էի, որովհետև այսօր ինչ-որ սկսեցի զգալ... Հա, սիրում եմ Հայաստանը, սիրում եմ շատերին, սիրում ու կարոտում: Բայց ես նոր իրականություն եմ ուզում: Այս մեկն արդեն խիստ վնասակար է թե´ ֆիզիկական, թե´ հոգեկան առողջությանս համար:

[StrangeLittleGirl]

Սենյակում պարում էին, իսկ ես նստած էի մի անկյունում, ափիս մեջ՝ նռան հատիկներ: Ափս հարթ էր, ձգված, բոլոր մատներս՝ իրար կպած: Աջ ձեռքով վերցնում էի հատիկ-հատիկ, հպում շուրթերիս, լեզվով ներս քաշում: Ատամով կոտրում էի՝ ճըրթ, ու համի ընկալիչներս ազդարարում էին թթվությունը: Առաջինը, երկրորդը, երրորդը... Նռան հատիկները փայլում են ձեռքիս մեջ, ու թթվություն բերանումս: Ամեն մի թթվությունը մի տղամարդ, որը տշվել է կամ պիտի տշվի կամ կարող էր պարզապես չտշվեր: Ամեն մի կորիզը մի ջարդած հարաբերություն, երբեմն նույնիսկ ապագայից:

Հատիկը հատիկի հետևից: Դիմախաղս մեռել է, միայն կայծեր աչքերումս: Վտանգավոր եմ:

Ու հանկարծ ճիչ եմ արձակում, թռնում տեղիցս, ուղիղ դեպի պարահրապարակ, որտեղ ոչ ոք չկա: Նռան հատիկները՝ բռերով: Թափվում են գետնին, անդադար: Ձեռքս երբեք չի դատարկվում: Նորից ու նորից, օդի մեջ պարելով, պտտվելով հասնում են հատակին, իսկ ես տրորում եմ դրանք՝ ճըրթ: Բոբիկ ոտքերս զգում են թթվությունը: Շարժում չկա, միայն կայծեր ոտքնաթաթերիս տակից:

Անհամար հատիկները կործանվում են, ջախջախվում: Թող այդպես լինի:

Բոլոր տղամարդիկ նռան հատիկներ են:

[StrangeLittleGirl]

Քանի որ ինձ արգելեցին էս պուճուր բանով «Իմ քաղաքը» մրցույթին մասնակցել, որովհետև բլոգումս փակի տակ դրել եմ, ու մի քսան հոգի տեսած կլինի, ես էլ մտածեցի՝ չկա-չկա, էստեղ դնեմ, թող մի քիչ շատ մարդ կարդա:

Կառայի բուդկայի փակվելուց հետո մեր համալսարանի ժողովուրդը սննդային լուրջ ճգնաժամի առաջ կանգնեց: Իհարկե, մեր բուֆետներին ոչինչ չի հասնի թե' որակով, թե' գներով, բայց դասամիջոցներին դրանք էնքան լիքն են լինում, որ մինչև հաջորդ դասամիջոց պիտի հերթ կանգնես: Էլ չեմ ասում, որ ժամը 4-ին փակվում են, և ընթերցասրահում պարապողները դատապարտված են սոված մնալուն:

Էսօր իջնում էի Նորքից: Մտածում եմ՝ հասցնեմ բուֆետ գնալ: Բայց արդեն երեքն անց է, հետևաբար ուտելու բան մնացած չի լինի: Պետք է այլընտրանք գտնել: Մեկ էլ Հերացու ամենասկզբում տեսնում եմ մի բավական աննկատելի ցուցանակ .«Սրճարան»: Վրան խորովածի, աջարական խաչապուրու և հոթ-դոգի նկարներ են: Հիշում եմ՝ մի անգամ, երբ էլի ընթերցասրահում պարապում էինք, ու հավանաբար Կառայի բուդկան արդեն վերացվել էր, Մարգարը մեզ առաջարկեց էնտեղ գնալ խաչապուրի ուտելու:

Որոշեցի շատ հեռու չգնալ, մտնել էդ «սրճարանը» ու խաչապուրիով բավարարվել, որը, ի դեպ, իմ հիշողության մեջ բավական լավն էր:

Դա տիպիկ հայկական սրճարան էր: Տնավարի պայմաններ: Ներսում կիսամութ էր: Ընդամենը չորս սեղան կար, ամեն մեկի մոտ՝ չորսական աթոռ: Դրանք բոլորը հին էին, և Օպերայի շրջակայքում գործող գլամուր սրճարաններից ոչ մեկը երբևէ լայաղ չէր անի նման սեղան-աթոռներ դներ: Պատի տակ մի ինքնաեռ կար, որը, վստահ եմ, չէր աշխատում: Ջարդած ապակիով սառնարանում մեկական օրինակով տարբեր լիմոնադներ էին դրված: Ըստ երևույթին, սառնարանը վաղուց արդեն դադարել էր իր ֆունկցիան կատարելուց՝ դառնալով ընդամենը ցուցափեղկ: Պատերին էժանագին նկարներ էին: Սեղանների վրա բանկաներով թարմ յասամաններ կային, որոնք ամենահայկականն էին: Լուրջ եմ ասում, բանկայով յասամաններն էնքան հայկական են, որ լավաշը, նուռը և այլ խորհրդանիշներ դրանց կողքին ղալաթ են արել: Յասամանը հենց էդպես՝ բանկայով պիտի լինի: Ծաղկամանը նրան չի սազում: Այն նախատեսված է ավելի քնքուշ ծաղիկների համար:

Մոտ հիսուն տարեկան մատուցողուհին (թե՞ վաճառողուհին) ինձ ժպիտով դիմավորեց: Էն մուննաթոտ դեմքերից չէր, որոնց վարժվել ենք տարբեր խանութներում կամ սրճարաններում տեսնելիս, ոչ էլ արտասահմանյան սարքովի ժպիտներից, որոնց կհանդիպես «Վիվասելում» կամ «Օրանժում»: Իսկական հայկական անկեղծ ժպիտ էր, որին վաղուց այնքա˜ն հետ ենք վարժվել:

Միակ հաճախորդն էի: Թեյ ու խաչապուրի պատվիրեցի: Մինչ պատրաստ կլիներ, սկսեց ջերմ զրուցել հետս: Ինչպես հատուկ է ցանկացած հայի, չմոռացավ հայհոյել իշխանություններին, մեղադրել սրան-նրան: Բայց այդ ամենով հանդերձ երևում էր՝ մեջը չարություն չկա, թույն չկա: Պատմում էր ամուսնու մասին, որը, ըստ երևույթին, մահացել էր: Ու ի˜նչ ջերմությամբ էր խոսում, ո˜նց էր գովում: Երևում է՝ շատ է սիրել: Հետո սկսեց դժգոհել, որ Հայաստանում օտարերկրացիներին լավ չեն վերաբերվում: Ինքը շատ է եղել դրսում: Ասում է՝ նույնիսկ թուրքերը գիտեն տուրիստների հետ քաղաքավարի լինել: Հոգոց հանեց. էս ի՞նչ են դարձել հայերը: Ու էնքա˜ն կիրթ հայերեն էր խոսում, որ քեֆս եկավ... Էն իսկական հայերից էր, որ ասում եմ հայ ու պատկերացնում եմ: Ինչքա˜ն քիչ են նրանք մեր օրերում:

Խաչապուրին բերեց: Տաք էր, բայց իսկական Ռիփի նկարագրած քռչոտ խաչապուրուց էր: Բայց ի˜նչ հավեսով կերա: Հիմա հասկանում եմ՝ ինչու էր Հայաստանում գտնվելիս էդքան ուզում քռչոտ խաչապուրի: Թեյն էլ բերեց, բայց տնավարի՝ շաքարավազը սուրճի բաժակի մեջ: Էնքան տնական մթնոլորտ էր էնտեղ, որ քիչ էր մնում՝ վերջում վեր կենայի, ափսես ու բաժակս լվանայի:

[StrangeLittleGirl]

...կոմպն անջատեցի, հավաքվեցի, որ դուրս գամ, մեկ էլ գրկեց ինձ ու չթողեց շարժվել: Փորձեցի հրել: Չստացվեց: Ամեն դեպքում մի կերպ դուրս պրծա, դուռը փակեցի ու նեղացած քայլեցի դեպի վերելակը: Հետևիցս վազում էր, ներողություն խնդրում:

Վերելակի մեջ.
- Ինձ ներու՞մ ես:
- Հա:
- Դե բեր թուշդ պաչեմ:
Պարզում եմ մի թուշս:
- Հիմա մյուսը:
Պարզում եմ մյուսը:
- Հիմա էլ...
Ու անցնում է շուրթերիս: Համբույրն ակնթարթ է տևում, որովհետև վերելակը հասնում է առաջին հարկ, ու դռները բացվում են:

Հետո մի ամիս իրար հետ էինք: Նոր տարուց առաջ թողեցի նրան: Պատճառը պարզ էր. չէի սիրում ու երբեք չէի սիրել: Երբ վերջին անգամ վիճելով իջնում էինք, հասանք առաջին հարկ, հառաչեք.
- Ամեն ինչ ստեղից սկսվեց...

Գիտեմ, որ հետո ահագին տառապել է, ու ես դրանից ինձ լավ էի զգում:

[StrangeLittleGirl]

Էս թիվը միշտ սիրել եմ: Երբ դեռ փոքր էի, ամեն ինչ կտայի, որ ինձ տեսնեմ 24 տարեկանում: Մի տեսակ կայունության ու հասունության հետ էր ասոցացվում այս թիվը: Մտածում էի՝ 24-ամյակս մեծ շուքով պիտի նշեմ:

Հիմա, երբ արդեն մի քանի ժամ է, ինչ 24-ս լրացել է, մի տեսակ բութ զգացողություն ունեմ: Ասենք, նույնը կար մինչև ծննդյանս օրը: Որոշել էի բոլորից թաքցնել ու սուսուփուս օրս անցկացնել բարեկամներիս հետ: Եթե մի երկու մտերիմ ընկերուհի հիշեն, զանգեն, իրենց էլ կհրավիրեի:

Բայց ամեն ինչ այլ կերպ ստացվեց, որովհետև պարզվեց, որ դեռ երեք շաբաթ առաջվանից ընկերներս ինչ-որ բան են ծրագրում: Իսկ ես հավես չունեի, բայց նրանց մերժելն էլ սիրուն չէր լինի:

Հիմա նույն բութ զգացողությամբ նստած եմ կոմպի մոտ ու սպասում երեկոյին, երբ ազգականներս կհավաքվեն ու միասին «Թըռ-թըռը» կասենք: Տատիկս էլի կջղայնանա, բայց, միևնույն է, կարտասանենք: Հետո կսկսեն խոսել քաղաքականությունից: Պապիկս մի ախմախ կենաց կասի, իսկ մյուսներս թաքուն իրար աչքով կանենք...

24 տարեկանում ավելի անկայուն ու անչափահաս եմ, քան երբևէ: Անցյալ ծննդյանս օրվա ֆենած մազերը փոխարինում եմ երկու հյուսիկներով:

[StrangeLittleGirl]

Երկար կգրեի, բայց մի տեսակ չի ստացվում... Ուղղակի աշխարհի ամենաերջանիկ մարդն եմ, որ այսպիսի ընկերներ ունեմ...

[StrangeLittleGirl]

Գրականության մեջ որևէ տեղ չեմ հանդիպել, որ լեզու սովորելը կարող է դրականորեն անդրադառնալ մարդու հոգեկանի վրա: Ոչ էլ լսել եմ, որ որևէ մեկն ասի «իմ փորձից բլաբլաբլա»: Ավելին՝ եթե հաշվի առնենք, որ շատերի համար դա բավական տհաճ գործ է, պետք է որ դեռ հակառակ ազդեցությունն էլ ունենա:

Բայց մի հետաքրքիր երևույթ եմ նկատել. մեր համալսարանի ուսանողներից շատերը սովորաբար վերջին կուրսում սկսում են ինչ-որ լեզու սովորել: Կարող եմ միայն ենթադրություններ անել, թե ինչու է այդպես: Առաջին պատճառն այն է, որ միայն վերջին կուրսում են մոտավորապես կողմնորոշվում, թե ինչ են անելու ապագայում, ու եթե դա կապված է մի պետության հետ, որի լեզուն չգիտեն, ակտիվորեն սկսում են սովորել: Բայց... Նրանցից շատերն ավարտական քննություններից անմիջապես առաջ թողնում են լեզուն ու այդպես էլ չեն վերադառնում: Մյուս պատճառը երևի հենց այդ թերապևտիկ ազդեցությունն է, որի մասին ուզում եմ խոսել:

Չեմ ուզում մյուսների անունից գրել, ոչ էլ ասել, թե պարտադիր այդպես է: Պարզապես կպատմեմ այն ամենը, ինչ զգացել եմ սեփական մաշկի վրա:

Իսպաներեն սովորել սկսեցի վեցերորդ կուրսում: Իսպանիա կամ որևէ այլ իսպանախոս պետություն մեկնելու նույնիսկ ամենահեռու մտադրությունները չունեի: Ուղղակի սկսեցի ու վերջ: Հետո արդեն իսպաներենի դասերն ինձ համար փախուստի վայր էին: Այնտեղ ոչ ոք չէր խոսում թեստերից, հանձնաժողովներից, հնարավոր կտրվելուց, հարցաշարերից և այլնից: Ավելին՝ այնտեղ ոչ ոք չէր խոսում այն լեզվով, որով կարող էին այս ամենի մասին անվերջ հարցեր տալ: Ու երևի հենց այդ դասերն էին փրկում, որ մյուսների համեմատ թեթև տանեմ սպասվելիք փորձությունը: Կարողանում էի ցրվել, կտրվել ընդհանուր լարվածությունից:

Հետո եկավ անգլերենը... Քանի որ ի սկզբանե որոշել եմ այս գրառումս բաց պահել, չեմ մանրամասնի, թե ինչու հանկարծ որոշեցի IELTS հանձնել: Իմացողներն ինձ կհիշեն անցյալ տարվա սեպտեմբեր-հոկտեմբերին: Հա, քննության պատրաստվելն օգնում էր, որ ցրվեմ: Հաճախում էի Ջոանի դասերին, անգլերենի ակումբներին, ամբողջ օրը կարդում, բլոգումս անգլերեն գրում: Ու կարծես IELTS-ը ոչ թե արտասահմանում ընդունվելու համար էր, այլ այն ժամանակ ինձ անհանգստացնող խնդիրներից ազատվելու:

Երբ երկու համալսարաններն էլ ինձ մերժեցին, առանց երկար-բարակ մտածելու որոշեցի լրջացնել ֆրանսերեն սովորելս: Էլի հաստատ չգիտեի, թե ինչի համար: Իհարկե, հեշտ ու հասկանալի պատճառ կար. որ մյուս տարի Բելգիայի ծրագրին դիմեմ: Բայց ես հո շատ լավ գիտեի, որ իրականում դա փախուստի ևս մեկ միջոց էր: Փախուստ իմ անհաջողությունից, ցածր ինքնագնահատականից (Տաիշ, չխփես), մտահոգությունից ու դեպրեսիայից: Եվ ստացվեց, գիտե՞ք:

Հիմա զգում եմ, որ ինչքան էլ շատ ժամանակ խլի ֆրանսերենը, այն նախատեսված է իմ սեփական հանգստության համար: Ու օրվա ընթացքում ինչքան շատ ժամանակ եմ տրամադրում այդ լեզվին, այնքան վատ է վիճակս, հետևաբար փախուստի համար ավելի մեծ ուժեր են պետք: